Mantra 8
Sukta 9.3
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
एष दिवं व्यासरत्तिरो रजांस्यस्पृतः । पवमानः स्वध्वरः ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष दिवं॒ व्यास॑रत्ति॒रो रजां॒स्यस्पृ॑तः । पव॑मानः स्वध्व॒रः ॥
Transliteration
eṣá dívam vy ā́sarat tiró rájāṃsy áspr̥taḥ | pávamānaḥ svadhvaráḥ ||
Translation
This self-purifying one has flowed out toward heaven, across the regions untouched; he is the one of the true and self-moving sacrifice.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । दिव॑म् । वि । आ । अ॒स॒र॒त् । ति॒रः । रजां॑सि । अस्पृ॑तः । पव॑मानः । सु॒ऽअ॒ध्व॒रः ॥एषः । दिवम् । वि । आ । असरत् । तिरः । रजांसि । अस्पृतः । पवमानः । सुअध्वरः ॥eṣaḥ | divam | vi | ā | asarat | tiraḥ | rajāṃsi | aspṛtaḥ | pavamānaḥ | su-adhvaraḥ
Word by Word
एषःthis (one), he (here)
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएष (sarvanāma-prātipadika) < idam/etad-deictic stem
दिवम्heaven, the sky
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (prātipadika: दिव्/द्यौ ‘heaven, sky’)
विapart, asunder, widely
वि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (upasarga/avyaya)
आसरत्ran/flowed (forth), streamed
आसरत्:
—
TypeVerb
Root√सृ (सरणे ‘to flow/run’) with preverb आ-
तिरःacross, beyond
तिरः:
अधिकरण/दिशा-निर्देश (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतिरस् (avyaya ‘across, beyond; over’)
रजांसिthe regions/spaces (mid-air realms)
रजांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootरजस् (prātipadika ‘space, region; mist/dust’)
अस्पृतःuntouched, untainted
अस्पृतः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective (participle)
Root√स्पृश्/स्पृ (स्पर्शने ‘to touch’) with privative अ-; kṛdanta: past passive participle
पवमानःpurifying (Soma), flowing purified
पवमानः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective (participle)
Root√पू (पवने/शोधने ‘to purify’) ; kṛdanta: present middle participle (ātmanepada) ‘being purified/flowing clear’
स्वध्वरःhaving a good rite; of good sacrifice
स्वध्वरः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु- + अध्वर (prātipadika: अध्वर ‘sacrifice/rite’; सु- ‘good, well’)