Mantra 4
Sukta 9.27
Devata: Soma Pavamāna (Indu)
Samhita Patha (Devanagari)
एष गव्युरचिक्रदत्पवमानो हिरण्ययुः । इन्दुः सत्राजिदस्तृतः ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष ग॒व्युर॑चिक्रद॒त्पव॑मानो हिरण्य॒युः । इन्दु॑: सत्रा॒जिदस्तृ॑तः ॥
Transliteration
eṣá gavyúr acikradat pávamāno hiraṇyá-yuḥ | índuḥ satrā́-jid ástṛtaḥ ||
Translation
This purifying Indu cries out as the seeker of the luminous herds; yearning for the golden light, he is the unfailing conqueror in the continuous battle.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । ग॒व्युः । अ॒चि॒क्र॒द॒त् । पव॑मानः । हि॒र॒ण्य॒ऽयुः । इन्दुः॑ । स॒त्रा॒ऽजित् । अस्तृ॑तः ॥एषः । गव्युः । अचिक्रदत् । पवमानः । हिरण्ययुः । इन्दुः । सत्राजित् । अस्तृतः ॥eṣaḥ | gavyuḥ | acikradat | pavamānaḥ | hiraṇya-yuḥ | induḥ | satrājit | astṛtaḥ
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun (Demonstrative)
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष
गव्युःseeking cows / cow-winning
गव्युः:
Kartā (एषः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootगव्यु (प्रातिपदिक; गो-सम्बन्धी/गो-इच्छुक) ← गो
अचिक्रदत्cried out / roared
अचिक्रदत्:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√क्रन्द् (क्रन्दति ‘to cry out, roar’)
पवमानःpurifying (Soma)
पवमानः:
Kartā (एषः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective/Noun)
Rootपवमान (प्रातिपदिक) ← √पू (पुनाति ‘to purify’) [शानच्/मान-प्रत्ययः, वर्तमानकाले]
हिरण्ययुःgold-bearing / golden
हिरण्ययुः:
Kartā (एषः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootहिरण्ययु (प्रातिपदिक; हिरण्य-सम्बन्धी/हिरण्य-युक्त) ← हिरण्य
इन्दुःIndu, Soma
इन्दुः:
Kartā (पूर्वपादस्य कर्तृ-सम्बन्धः; ‘इन्दुः’ = ‘एषः’)
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक; सोम) संभवतः √इन्द्/√इद् (दीप्ति/रस) परम्परागत-नाम
सत्राजित्ever-victorious / winning continuously
सत्राजित्:
Kartā (इन्दुः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootसत्राजित् (प्रातिपदिक; सत्र + जित्) ← सत्र (अव्यय/नाम) + √जि (जयति ‘to conquer’)
अस्तृतःunhindered / not laid low (unoverthrown)
अस्तृतः:
Kartā (इन्दुः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective)
Root√स्तृ (स्तृणाति/स्तरति ‘to spread, strew, lay low’) with नञ्-प्रत्ययार्थक ‘a-’ + क्त (past passive participle) → अ-स्तृत