Mantra 3
Sukta 9.27
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
एष नृभिर्वि नीयते दिवो मूर्धा वृषा सुतः । सोमो वनेषु विश्ववित् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष नृभि॒र्वि नी॑यते दि॒वो मू॒र्धा वृषा॑ सु॒तः । सोमो॒ वने॑षु विश्व॒वित् ॥
Transliteration
eṣa nṛbhir ví nīyate divó mūrdhā vṛ́ṣā sutáḥ | sómo váneṣu viśvá-vit ||
Translation
This Soma, pressed out as the Bull-force, is led forth by the human powers; he becomes the head and summit of the heaven within, and in the inner forests of our being he is the knower and finder of all.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । नृऽभिः॑ । वि । नी॒य॒ते॒ । दि॒वः । मू॒र्धा । वृषा॑ । सु॒तः । सोमः॑ । वने॑षु । वि॒श्व॒ऽवित् ॥एषः । नृभिः । वि । नीयते । दिवः । मूर्धा । वृषा । सुतः । सोमः । वनेषु । विश्ववित् ॥eṣaḥ | nṛ-bhiḥ | vi | nīyate | divaḥ | mūrdhā | vṛṣā | sutaḥ | somaḥ | vaneṣu | viśva-vit
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ
TypePronoun (demonstrative)
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष-
नृभिःby/with men (priests)
नृभिः:
करण
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
विapart, forth (intensifier with verb)
वि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
नीयतेis led/borne
नीयते:
कर्म (of the leading action)
TypeVerb
Root√नी (नीञ्)
दिवःof/from heaven
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अपादान (पञ्चमी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ-)
मूर्धाthe head, summit
मूर्धा:
कर्तृ/विशेष्य (apposition to एषः/सोमः)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
वृषाthe bull (mighty one)
वृषा:
कर्तृ/विशेषण (apposition)
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
सुतःpressed, extracted
सुतः:
विशेषण (of सोमः)
TypeParticiple (past passive)
Root√सु (सुनोति) → सुत (कृदन्त-प्रातिपदिक, PPP)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ (of implied/overall predication)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
वनेषुin the woods/forests
वनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
विश्ववित्all-finding, all-knowing
विश्ववित्:
विशेषण
TypeAdjective (epithet)
Rootविश्व + √विद् (विद् ‘to know/find’) → वित् (कृदन्त/बहुव्रीहि-प्रातिपदिक)