Mantra 5
Sukta 9.24
Devata: Soma Pavamāna (Indu) in relation to Indra
Samhita Patha (Devanagari)
इन्दो यदद्रिभिः सुतः पवित्रं परिधावसि । अरमिन्द्रस्य धाम्ने ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्दो॒ यदद्रि॑भिः सु॒तः प॒वित्रं॑ परि॒धाव॑सि । अर॒मिन्द्र॑स्य॒ धाम्ने॑ ॥
Transliteration
índo yád ádribhiḥ sutáḥ pavítraṃ paridhā́vasi | arám índrasya dhā́mne ||
Translation
O Indu, when pressed by the stones, thou runnest around the filter; thou becomest fit and ready for Indra’s dwelling—prepared to establish his power in us.
Padapatha (Word Analysis)
इन्दो॒ इति॑ । यत् । अद्रि॑ऽभिः । सु॒तः । प॒वित्र॑म् । प॒रि॒ऽधाव॑सि । अर॑म् । इन्द्र॑स्य । धाम्ने॑ ॥इन्दो इति । यत् । अद्रिभिः । सुतः । पवित्रम् । परिधावसि । अरम् । इन्द्रस्य । धाम्ने ॥indo iti | yat | adri-bhiḥ | sutaḥ | pavitram | pari-dhāvasi | aram | indrasya | dhāmne
Word by Word
इन्दोO Indu (Soma)
इन्दो:
सम्बोधन (कर्तृ-प्रवर्तक) / संबोधित
TypeNoun
Rootइन्दु- (प्रातिपदिक; सोम) संबोधन-रूप
यत्when
यत्:
सम्बन्धसूचक (उपवाक्य-प्रवर्तक)
TypeIndeclinable
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यत् (सम्बन्धबोधक अव्यय)
अद्रिभिःwith the pressing-stones
अद्रिभिः:
करण
TypeNoun
Rootअद्रि- (प्रातिपदिक; ‘पत्थर/द्रोण/प्रस्तर’, सोम-पीडन-शिला)
सुतःpressed (expressed)
सुतः:
कर्तृ (विषयः—इन्दुः) / विशेषण
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Root√सु (सुनोति ‘to press/express’) + क्त (कृदन्त) → सुत-
पवित्रम्the filter (strainer)
पवित्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपवित्र- (प्रातिपदिक; ‘filter, strainer’—सोम-पवित्र)
परिaround
परि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
धावसिyou run/flow
धावसि:
क्रिया (कर्तृ: इन्दुः) / गमन-प्रवाह
TypeVerb
Root√धाव् (धावति ‘to run, flow’)
अरम्duly / sufficiently
अरम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअरम् (अव्यय; ‘fitly, sufficiently, properly, readily’)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Indra’
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
धाम्नेto/for the abode (seat, domain)
धाम्ने:
सम्प्रदान (लक्ष्य/प्रयोजन) अथवा अधिकरण (स्थान) — सन्दर्भानुसार ‘इन्द्रस्य धाम्ने’ = ‘इन्द्र के धाम/आसन के लिये’
TypeNoun
Rootधामन्- (प्रातिपदिक; ‘धाम, abode/seat/splendour’)