Mantra 2
Sukta 9.21
Devata: Soma (pavamāna streams)
Samhita Patha (Devanagari)
प्रवृण्वन्तो अभियुजः सुष्वये वरिवोविदः । स्वयं स्तोत्रे वयस्कृतः ॥
Samhita Patha (IAST)
प्र॒वृ॒ण्वन्तो॑ अभि॒युज॒: सुष्व॑ये वरिवो॒विद॑: । स्व॒यं स्तो॒त्रे व॑य॒स्कृत॑: ॥
Transliteration
pravṛṇvánto abhiyújaḥ súṣvaye varivo-vídaḥ | svayáṃ stotré vayaḥ-kṛ́taḥ ||
Translation
They press forward, harnessed for the onset, for the good pressing; finders of the wide room, they themselves fashion in the hymn the increase of life—building a greater vitality in the being by the right chant.
Padapatha (Word Analysis)
प्र॒ऽवृ॒ण्वन्तः॑ । अ॒भि॒ऽयुजः॑ । सुस्व॑ये । व॒रि॒वः॒ऽविदः॑ । स्व॒यम् । स्तो॒त्रे । व॒यः॒ऽकृतः॑ ॥प्रवृण्वन्तः । अभियुजः । सुस्वये । वरिवःविदः । स्वयम् । स्तोत्रे । वयःकृतः ॥pra-vṛṇvantaḥ | abhi-yujaḥ | susvaye | varivaḥ-vidaḥ | svayam | stotre | vayaḥ-kṛtaḥ
Word by Word
प्रवृण्वन्तःchoosing forth / selecting (they)
प्रवृण्वन्तः:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Root√वृ (वृणोति ‘चुनोति/वृणुते’) + प्र-
अभियुजःyoking/engaging (ones); harnessing
अभियुजः:
कर्तृ (प्रवृण्वन्तः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootअभि- + √युज् (‘योजने’) → युज्- (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक)
सुष्वयेfor the well-swelling/prosperous one
सुष्वये:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootसु- + √श्वि/√श्वा (‘श्वयति/श्वायते’ ‘फुल्ल/प्रसन्न/समृद्ध’—वेदिक) → सुष्वय- (प्रातिपदिक)
वरिवोविदःfinders/winners of favour (wide room, grace)
वरिवोविदः:
कर्तृ (प्रवृण्वन्तः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवरिवस् (n. ‘विस्तार/अवकाश/कृपा/उपकार’) + √विद् (‘ज्ञाने/लाभे’) → -विद् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
स्वयम्of themselves; spontaneously
स्वयम्:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (निपात)
स्तोत्रेin/at the hymn of praise
स्तोत्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootस्तोत्र (n.) < √स्तु (‘स्तुतौ’)
वयस्कृतःmaking (one) vigorous/bringing strength (they)
वयस्कृतः:
कर्तृ (प्रवृण्वन्तः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (past participial)
Rootवयस् (n. ‘बल/यौवन/जीवन-काल’) + √कृ (‘करणे’) → कृत (ppp) ; समास: वयः-कृत