Mantra 5
Sukta 9.2
Rishi: Vasiṣṭha (traditional)
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
समुद्रो अप्सु मामृजे विष्टम्भो धरुणो दिवः । सोमः पवित्रे अस्मयुः ॥
Samhita Patha (IAST)
स॒मु॒द्रो अ॒प्सु मा॑मृजे विष्ट॒म्भो ध॒रुणो॑ दि॒वः । सोम॑: प॒वित्रे॑ अस्म॒युः ॥
Transliteration
samudró apsú māmṛje viṣṭámbho dharúṇo diváḥ | sómaḥ pavítre asmayúḥ ||
Translation
The ocean in the waters has become clarified; the wide-staying support, the holder of heaven—Soma, in the purifier, seeks us and draws our being toward firmness and vastness.
Padapatha (Word Analysis)
स॒मु॒द्रः । अ॒प्ऽसु । म॒मृ॒जे॒ । वि॒ष्ट॒म्भः । ध॒रुणः॑ । दि॒वः । सोमः॑ । प॒वित्रे॑ । अ॒स्म॒ऽयुः ॥समुद्रः । अप्सु । ममृजे । विष्टम्भः । धरुणः । दिवः । सोमः । पवित्रे । अस्मयुः ॥samudraḥ | ap-su | mamṛje | viṣṭambhaḥ | dharuṇaḥ | divaḥ | somaḥ | pavitre | asma-yuḥ
Word by Word
समुद्रःocean; (cosmic) sea
समुद्रः:
कर्तृ (वाक्य-कर्तृ/विषयः)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण (स्थान/आश्रयः)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक; स्त्री)
मामृजेhas cleansed/purified himself; has been washed
मामृजे:
क्रिया (मुख्य-क्रिया)
TypeVerb
Rootमृज् (धातु) ‘मार्जने/शोधने’
विष्टम्भःsupport; prop
विष्टम्भः:
कर्तृ/विशेष्य (समुद्रः/सोमः इत्यस्य विशेषण-भावः)
TypeNoun
Rootवि-स्तम्भ (प्रातिपदिक; √स्तम्भ् ‘स्तम्भने/आधारे’)
धरुणःholder; sustaining one
धरुणः:
कर्तृ/विशेष्य (विष्टम्भः इत्यस्य समन्वयः)
TypeNoun/Adjective
Rootधरुण (प्रातिपदिक; √धृ ‘धारणे’)
दिवःof heaven; of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक; स्त्री/पुं वैदिक), ‘द्यौः/दिव्’
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ/विषयः (द्वितीय-पादे नाम-निर्देशः)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पवित्रेin/through the filter (sieve)
पवित्रे:
अधिकरण (स्थान/माध्यम-आश्रयः)
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
अस्मयुःfriendly to us / devoted to us
अस्मयुः:
विशेषण (कर्तृ-वाचकस्य)
TypeAdjective
Rootअस्मयु (प्रातिपदिक; ‘अस्मन्’ + ‘यु’ → ‘अस्मयु’ = ‘हम्/अहंभावयुक्त’ अथवा ‘अस्मा-यु’ ‘toward us’ इति वैदिक-विशेषार्थः)