Mantra 3
Sukta 9.16
Devata: Soma Pavamāna (with explicit destinatary: Indra as drinker)
Samhita Patha (Devanagari)
अनप्तमप्सु दुष्टरं सोमं पवित्र आ सृज । पुनीहीन्द्राय पातवे ॥
Samhita Patha (IAST)
अन॑प्तम॒प्सु दु॒ष्टरं॒ सोमं॑ प॒वित्र॒ आ सृ॑ज । पु॒नी॒हीन्द्रा॑य॒ पात॑वे ॥
Transliteration
anáptam apsú duṣṭáraṃ sómaṃ pavítra ā́ sṛja | punīhí índrāya pātáve ||
Translation
Release into the filter the Soma, unbound in the waters and hard to cross; purify it for Indra to drink—so the lord of luminous force may take in the clarified delight.
Padapatha (Word Analysis)
अन॑प्तम् । अ॒प्ऽसु । दु॒स्तर॑म् । सोम॑म् । प॒वित्रे॑ । आ । सृ॒ज॒ । पु॒नी॒हि । इन्द्रा॑य । पात॑वे ॥अनप्तम् । अप्सु । दुस्तरम् । सोमम् । पवित्रे । आ । सृज । पुनीहि । इन्द्राय । पातवे ॥anaptam | ap-su | dustaram | somam | pavitre | ā | sṛja | punīhi | indrāya | pātave
Word by Word
अन॑प्तम्waterless; not mixed with water
अन॑प्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनप्त (प्रातिपदिक; न-अप् ‘जल’ से व्युत्पन्न, ‘जलरहित/अजल’)
अप्सुin the waters
अप्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
दुष्टरम्hard to cross/overcome
दुष्टरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुष्टर (दुर्- + √तॄ/तॄ ‘to cross’ से; ‘दुस्तर’)
सोमम्Soma (the pressed/filtered soma-juice)
सोमम्:
Karma
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पवित्रेin/through the strainer (filter)
पवित्रे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
आforth; towards; into
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
सृजrelease/let flow (pour)
सृज:
—
TypeVerb
Root√सृज् (सृजति) ‘to let go, send forth, pour’
पुनीहिpurify (yourself/it)
पुनीहि:
—
TypeVerb
Root√पू (पुनाति) ‘to purify’
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
पातवेfor drinking; to drink
पातवे:
Sampradāna
TypeNoun (verbal noun/infinitival sense)
Rootपातु (प्रातिपदिक; √पा ‘to drink’ से ‘पानकर्ता/पेय’ भाव) अथवा √पा का तुमुन्-प्राय प्रयोग ‘पानाय’