Mantra 2
Sukta 9.16
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
क्रत्वा दक्षस्य रथ्यमपो वसानमन्धसा । गोषामण्वेषु सश्चिम ॥
Samhita Patha (IAST)
क्रत्वा॒ दक्ष॑स्य र॒थ्य॑म॒पो वसा॑न॒मन्ध॑सा । गो॒षामण्वे॑षु सश्चिम ॥
Transliteration
kratvā́ dákṣasya rathyám apó vásānam ándhasā | goṣā́m áṇveṣu saścima ||
Translation
By will and power of discernment he becomes the chariot-course of effective skill; clothed in the waters with his pressing-essence, he moves among the subtle tracks seeking the luminous herds of knowledge.
Padapatha (Word Analysis)
क्रत्वा॑ । दक्ष॑स्य । र॒थ्य॑म् । अ॒पः । वसा॑नम् । अन्ध॑सा । गो॒ऽसाम् । अण्वे॑षु । स॒श्चि॒म॒ ॥क्रत्वा । दक्षस्य । रथ्यम् । अपः । वसानम् । अन्धसा । गोसाम् । अण्वेषु । सश्चिम ॥kratvā | dakṣasya | rathyam | apaḥ | vasānam | andhasā | go-sām | aṇveṣu | saścima
Word by Word
क्रत्वाby (his) will/resolve, by power of intention
क्रत्वा:
करण
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
दक्षस्यof Dakṣa / of skill, of the able one
दक्षस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
रथ्यम्fit for a chariot; chariot-worthy (course/way)
रथ्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootरथ्य (प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
वसानम्wearing, clothed (in)
वसानम्:
विशेषण (कर्मणि/अभिधेयस्य)
TypeParticiple (Adjective)
Root√वस् (वस् आच्छादने) → वसाना- (वर्तमान कृदन्त)
अन्धसाwith soma-juice; with the pressed draught
अन्धसा:
करण
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक)
गोषाम्of the cows
गोषाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अन्वेषुin the search; along the quest/tracks
अन्वेषु:
अधिकरण
TypeIndeclinable phrase (preverb + locative form)
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग) + एषु (√इष्/√एष् ‘to seek’ से; लोकेटिव बहुवचन रूप)
सश्चिम्following, pursuing; attendant
सश्चिम्:
कर्म/विशेष्य (गन्तव्य/अनुगमन-वस्तु)
TypeAdjective
Rootसश्चि (प्रातिपदिक; वैदिक)