Mantra 3
Sukta 9.12
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
मदच्युत्क्षेति सादने सिन्धोरूर्मा विपश्चित् । सोमो गौरी अधि श्रितः ॥
Samhita Patha (IAST)
म॒द॒च्युत्क्षे॑ति॒ साद॑ने॒ सिन्धो॑रू॒र्मा वि॑प॒श्चित् । सोमो॑ गौ॒री अधि॑ श्रि॒तः ॥
Transliteration
mada̱-cyút kṣéti sā́dane síndhor ūrmā́ vipaḥ-cít | sómo gaurī́ ádhi śritáḥ ||
Translation
Soma, dropping the ecstasy, dwells established in the seat; as the wave of the river, clear in discerning, he rests upon the shining ‘Gaurī’—the bright foundation of illumination in us.
Padapatha (Word Analysis)
म॒द॒ऽच्युत् । क्षे॒ति॒ । सद॑ने । सिन्धोः॑ । ऊ॒र्मा । वि॒पः॒ऽचित् । सोमः॑ । गौ॒री इति॑ । अधि॑ । श्रि॒तः ॥मदच्युत् । क्षेति । सदने । सिन्धोः । ऊर्मा । विपःचित् । सोमः । गौरी इति । अधि । श्रितः ॥mada-cyut | kṣeti | sadane | sindhoḥ | ūrmā | vipaḥ-cit | somaḥ | gaurī iti | adhi | śritaḥ
Word by Word
मदच्युत्intoxicating, causing exhilaration
मदच्युत्:
Kartā (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमद- (प्रातिपदिक ‘मद’ = मादक/उन्माद) + च्युत् (कृदन्त, √च्यु ‘च्यवने/पतने’)
क्षेतिdwells, abides
क्षेति:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√क्षि (क्षये/निवासे)
सादनेin the seat/abode
सादने:
Adhikaraṇa (अधिकरण; ‘where’)
TypeNoun
Rootसादन- (प्रातिपदिक; √सद् ‘सीदने/आसने’ → ‘आसन/आवास’)
सिन्धोःof the river/stream
सिन्धोः:
Sambandha (सम्बन्ध; ‘of’)
TypeNoun
Rootसिन्धु- (प्रातिपदिक)
ऊर्माthe wave/surge
ऊर्मा:
Kartā (कर्तृ; सह-कर्तृ/समनाधिकरण-भावे ‘सोमः’ सह)
TypeNoun
Rootऊर्मि- (प्रातिपदिक)
विपश्चित्wise, discerning
विपश्चित्:
Kartā (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि- + पश्चित् (प्रातिपदिक; ‘पश्/पश्य’ ज्ञान-दर्शन + चित् ‘चेतना’ → ‘विपश्चित्’ = विवेकी/प्रज्ञावान्)
सोमःSoma (the pressed sacred drink/deity)
सोमः:
Kartā (कर्तृ)
TypeNoun
Rootसोम- (प्रातिपदिक)
गौरीbright, shining (fair)
गौरी:
Kartā (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootगौरी- (प्रातिपदिक; ‘गौर’ = श्वेत/दीप्त)
अधिupon, on
अधि:
Adhikaraṇa/Upapada (उपपद-सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
श्रितःresting/placed, having resorted
श्रितः:
Kartā (कर्तृ-विशेषण; ‘सोमः’ = ‘one who has taken refuge/been placed’)
TypeParticiple (Adjective) / Verbal
Root√श्रि (श्रयणे/आश्रये) → श्रित (कृदन्त, भूतकृत्)