Mantra 8
Sukta 9.109
Devata: Soma (Pavamāna)
Samhita Patha (Devanagari)
नृभिर्येमानो जज्ञानः पूतः क्षरद्विश्वानि मन्द्रः स्वर्वित् ॥
Samhita Patha (IAST)
नृभि॑र्येमा॒नो ज॑ज्ञा॒नः पू॒तः क्षर॒द्विश्वा॑नि म॒न्द्रः स्व॒र्वित् ॥
Transliteration
nṛ́bhir yemā́no jajñānó pūtáḥ kṣárad víśvāni mandráḥ svàr-vit ||
Translation
Guided by the human powers, born into manifestation, purified, he streams forth all things—delightful, finder of the Sun-world (svar), bringing the light of knowledge.
Padapatha (Word Analysis)
नृऽभिः॑ । ये॒मा॒नः । ज॒ज्ञा॒नः । पू॒तः । क्षर॑त् । विश्वा॑नि । म॒न्द्रः । स्वः॒ऽवित् ॥नृभिः । येमानः । जज्ञानः । पूतः । क्षरत् । विश्वानि । मन्द्रः । स्वःवित् ॥nṛ-bhiḥ | yemānaḥ | jajñānaḥ | pūtaḥ | kṣarat | viśvāni | mandraḥ | svaḥ-vit
Word by Word
नृभिःby/with men (worshippers)
नृभिः:
करण
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक: नर्/नृ ‘man’)
येमानःguiding/controlling (himself), being guided
येमानः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण कर्तरि)
TypeParticiple (Adjective-like)
Rootयम् (धातु) → कृत्: येमान (यमान) ‘restraining/holding, guiding’
जज्ञानःborn; having been born
जज्ञानः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple
Rootजन् (धातु) → कृत्: जज्ञान (परिपूर्ण/भूत कृदन्त) ‘born, having been born’
पूतःpurified
पूतः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple (Adjective)
Rootपू (धातु) / पूत (कृत्) ‘purified’
क्षरन्flowing, streaming
क्षरन्:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootक्षर् (धातु) ‘to flow, stream’
विश्वानिall (things/realms)
विश्वानि:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक) ‘all’
मन्द्रःgladdening, sweet-sounding
मन्द्रः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्द्र (प्रातिपदिक) ‘gladdening, pleasant-sounding’
स्वर्वित्finder/knower of heaven (light)
स्वर्वित्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootस्वर् + विद् (धातु ‘to know/find’) → बहुव्रीहि/तत्पुरुष-प्रातिपदिक: स्वर्विद् ‘finder/knower of heaven/light’