HomeRig VedaMandala 9Sukta 108Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 9.108

Devata: Soma Pavamāna (as ṛta-born sovereign force)

सहस्रधारं वृषभं पयोवृधं प्रियं देवाय जन्मने । ऋतेन य ऋतजातो विवावृधे राजा देव ऋतं बृहत् ॥

स॒हस्र॑धारं वृष॒भं प॑यो॒वृधं॑ प्रि॒यं दे॒वाय॒ जन्म॑ने । ऋ॒तेन॒ य ऋ॒तजा॑तो विवावृ॒धे राजा॑ दे॒व ऋ॒तं बृ॒हत् ॥

sahasrá-dhāraṃ vṛṣabháṃ payo-vṛ́dhaṃ priyáṃ devā́ya jánmane | ṛténa yá ṛtá-jāto vivāvṛdhé rājā devá ṛtáṃ bṛhát ||

The bull with a thousand streams, increaser of the soul’s milk, dear to the divine birth—he who, born of the Truth and growing by the Truth, becomes the kingly god: the vast Truth itself.

स॒हस्र॑ऽधारम् । वृ॒ष॒भम् । प्चायः॒ऽवृध॑म् । प्रि॒यम् । दे॒वाय॑ । जन्म॑ने । ऋ॒तेन॑ । यः । ऋ॒तऽजा॑तः । वि॒ऽव॒वृ॒धे । राजा॑ । दे॒वः । ऋ॒तम् । बृ॒हत् ॥सहस्रधारम् । वृषभम् । प्चायःवृधम् । प्रियम् । देवाय । जन्मने । ऋतेन । यः । ऋतजातः । विववृधे । राजा । देवः । ऋतम् । बृहत् ॥sahasra-dhāram | vṛṣabham | payaḥ-vṛdham | priyam | devāya | janmane | ṛtena | yaḥ | ṛta-jātaḥ | vi-vavṛdhe | rājā | devaḥ | ṛtam | bṛhat

सहस्रधारम्having a thousand streams
सहस्रधारम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु/विशेष्य-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसहस्र-धार (प्रातिपदिक; समास)
वृषभम्the bull (Soma)
वृषभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
पयोवृधम्increasing/strengthening with milk (nourishing)
पयोवृधम्:
कर्म (वृषभम् इति विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपयस्-वृध (प्रातिपदिक; समास)
प्रियम्dear, beloved
प्रियम्:
कर्म (देवाय जन्मने इति सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
देवायfor the god
देवाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
जन्मनेfor (his) birth/origin
जन्मने:
सम्प्रदान (देवाय सह)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
ऋतेनby/with ṛta (cosmic order, truth)
ऋतेन:
करण
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋतजातःborn of ṛta / born in accordance with ṛta
ऋतजातः:
कर्तृ (यः इति विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootऋत-जात (कृदन्त/समास; √जन् ‘to be born’)
विवावृधेhas grown, has increased
विवावृधे:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धते) with वि- (विवर्धते); Vedic perfect
राजाking
राजा:
कर्तृ (देवः इति समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (राजा इति समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
ऋतम्ṛta (truth, order)
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
बृहत्great, lofty
बृहत्:
कर्म (ऋतम् इति विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)