Mantra 5
Sukta 9.108
Devata: Soma Pavamana
Samhita Patha (Devanagari)
एष स्य धारया सुतोऽव्यो वारेभिः पवते मदिन्तमः । क्रीळन्नूर्मिरपामिव ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष स्य धार॑या सु॒तोऽव्यो॒ वारे॑भिः पवते म॒दिन्त॑मः । क्रीळ॑न्नू॒र्मिर॒पामि॑व ॥
Transliteration
eṣá syá dhā́rayā sutó 'vyó vā́rebhiḥ pavate madín-tamaḥ | krī́ḷann ū́rmir apā́m iva ||
Translation
This one, pressed out, flows in his stream through the wool-filter, with the waters, most rapturous—playing like a wave of the waters.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । स्यः । धार॑या । सु॒तः । अव्यः॑ । वारे॑भिः । प॒व॒ते॒ । म॒दिन्ऽत॑मः । क्रीळ॑न् । ऊ॒र्मिः । अ॒पाम्ऽइ॑व ॥एषः । स्यः । धारया । सुतः । अव्यः । वारेभिः । पवते । मदिन्तमः । क्रीळन् । ऊर्मिः । अपाम्इव ॥eṣaḥ | syaḥ | dhārayā | sutaḥ | avyaḥ | vārebhiḥ | pavate | madin-tamaḥ | krīḷan | ūrmiḥ | apām-iva
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष
स्यःhe/that very one
स्यः:
कर्तृ (एषः इत्यस्य बलवर्धकः/अनुवर्तकः)
TypePronoun (enclitic/deictic)
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स्य
धारयाwith a stream/flow
धारया:
करण
TypeNoun
Rootधारा (प्रातिपदिक; √धृ ‘धारणे’ से)
सुतःpressed/extracted (Soma)
सुतः:
कर्तृ (पवते इत्यस्य)
TypeParticiple (past passive)
Root√सु (सवने/प्रसवे) → सुत (कृदन्त, क्त)
अव्यःof sheep; woollen (i.e., through wool/filter)
अव्यः:
कर्तृ (सुतः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootअवि (प्रातिपदिक)
वारेभिःwith waters/with coverings (filters)
वारेभिः:
करण
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक; ‘जल/वारि’ अथवा ‘आवरण/वस्त्र’ अर्थ-परम्परा; RV में प्रायः ‘जल/तरंग’/‘आवरण’)
पवतेpurifies/flows clear
पवते:
क्रिया
TypeVerb
Root√पू (पवने/शोधने)
मदिन्तमःmost intoxicating/most exhilarating
मदिन्तमः:
कर्तृ (एषः/सुतः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (superlative)
Rootमदिन् (प्रातिपदिक; √मद् ‘हर्षे/मदे’) + तमप्
क्रीळन्playing/sporting
क्रीळन्:
कर्तृ (पवते इत्यस्य सहवर्ती क्रिया)
TypeParticiple (present active)
Root√क्रीड् (विहारे/क्रीडायाम्) → क्रीळत् (शतृ)
ऊर्मिःa wave/surge
ऊर्मिः:
कर्तृ (उपमा-वाक्ये)
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
इवlike/as
इव:
(उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव