Mantra 11
Sukta 9.108
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
एतमु त्यं मदच्युतं सहस्रधारं वृषभं दिवो दुहुः । विश्वा वसूनि बिभ्रतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒तमु॒ त्यं म॑द॒च्युतं॑ स॒हस्र॑धारं वृष॒भं दिवो॑ दुहुः । विश्वा॒ वसू॑नि॒ बिभ्र॑तम् ॥
Transliteration
etám u tyáṃ mada-cyútaṃ sahásra-dhāraṃ vṛṣabháṃ divó duhuḥ | viśvā́ vásūni bíbhratam ||
Translation
This very one they milk from heaven—the thousand-streamed bull, dripping ecstasy—bearing within himself all riches of being.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒तम् । ऊँ॒ इति॑ । त्यम् । म॒द॒ऽच्युत॑म् । स॒हस्र॑ऽधारम् । वृ॒ष॒भम् । दिवः॑ । दु॒हुः॒ । विश्वा॑ । वसू॑नि । बिभ्र॑तम् ॥एतम् । ऊँ इति । त्यम् । मदच्युतम् । सहस्रधारम् । वृषभम् । दिवः । दुहुः । विश्वा । वसूनि । बिभ्रतम् ॥etam | oṃ iti | tyam | mada-cyutam | sahasra-dhāram | vṛṣabham | divaḥ | duhuḥ | viśvā | vasūni | bibhratam
Word by Word
एतम्this (him/it)
एतम्:
कर्म
TypePronoun (Demonstrative)
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed, just
उ:
—
TypeIndeclinable (Particle)
Rootउ (निपात)
त्यम्that (yonder)
त्यम्:
कर्म (एतम् इति सह—समनाधिकरण/विशेषणभाव)
TypePronoun (Demonstrative)
Rootत्यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मदच्युतम्not fallen from exhilaration; unfailing in intoxication
मदच्युतम्:
कर्म (एतम्/त्यम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (Past passive participle used adjectivally)
Rootमदच्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक; मद + √च्यु (च्यवते) + क्त)
सहस्रधारम्thousand-streamed
सहस्रधारम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसहस्रधार (समास-प्रातिपदिक; सहस्र + धारा)
वृषभम्bull (strong one)
वृषभम्:
कर्म
TypeNoun (also epithet)
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
दिवःfrom heaven / of heaven
दिवः:
अपादान (दुहुः—‘from heaven’)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
दुहुःthey milked/drew out
दुहुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√दुह् (दुहति)
विश्वाall
विश्वा:
कर्म (बिभ्रतम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
वसूनिgoods, riches
वसूनि:
कर्म
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
बिभ्रतम्bearing, carrying
बिभ्रतम्:
कर्म (विशेषणरूपेण—‘bearing…’)
TypeVerb (present participle)
Root√भृ (भरति)