Mantra 10
Sukta 9.106
Devata: Soma Pavamana
Samhita Patha (Devanagari)
सोमः पुनान ऊर्मिणाव्यो वारं वि धावति । अग्रे वाचः पवमानः कनिक्रदत् ॥
Samhita Patha (IAST)
सोम॑: पुना॒न ऊ॒र्मिणाव्यो॒ वारं॒ वि धा॑वति । अग्रे॑ वा॒चः पव॑मान॒: कनि॑क्रदत् ॥
Transliteration
sómaḥ punānā́ ūrmíṇā́vyo vā́raṃ ví dhā́vati | ágre vā́caḥ pávamānaḥ kaníkradat ||
Translation
Soma, purifying himself, with the wave in the sheep’s wool runs through the strainer. In front of the Word, the purifying one resounds—awakening the utterance from within.
Padapatha (Word Analysis)
सोमः॑ । पु॒ना॒नः । ऊ॒र्मिणा॑ । अव्यः॑ । वार॑म् । वि । धा॒व॒ति॒ । अग्रे॑ । वा॒चः । पव॑मानः । कनि॑क्रदत् ॥सोमः । पुनानः । ऊर्मिणा । अव्यः । वारम् । वि । धावति । अग्रे । वाचः । पवमानः । कनिक्रदत् ॥somaḥ | punānaḥ | ūrmiṇā | avyaḥ | vāram | vi | dhāvati | agre | vācaḥ | pavamānaḥ | kanikradat
Word by Word
सोमःSoma (the pressed/flowing soma)
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पुनानःpurifying himself / being purified
पुनानः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeParticiple (Adjectival)
Root√पू (पूञ् शौचने) → पुनान (शतृ/शानच्)
ऊर्मिणाwith a wave / by (his) surge
ऊर्मिणा:
करण
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
अव्यः(connected) with sheep’s wool; wool-filtered
अव्यः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअवि (प्रातिपदिक) → अव्य (सम्बन्ध/विशेषण)
वारम्the strainer/filter (woollen sieve)
वारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक)
विapart, forth, through (intensively)
वि:
—
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootवि (उपसर्ग)
धावतिruns/flows (swiftly)
धावति:
क्रिया (कर्तृ: सोमः)
TypeVerb
Root√धाव् (धाव् गतिशुद्ध्योः)
अग्रेin front, at the forefront
अग्रे:
अधिकरण
TypeIndeclinable (Adverbial noun-form)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
वाचःof speech/utterance
वाचः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
पवमानःpurifying, the Pavamāna (Soma as purifier)
पवमानः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeParticiple (Adjectival)
Root√पू (पूञ् शौचने) → पवमान (शानच्)
कनिक्रदत्cries aloud, resounds (repeatedly)
कनिक्रदत्:
क्रिया (कर्तृ: सोमः)
TypeVerb (finite; intensive/reduplicated present)
Root√क्रन्द् (क्रन्द् शब्दे) + उपसर्ग/अभ्यास ‘कनि-’ (वैदिक-तीव्र/पुनरुक्त-प्रयोगः)