Mantra 2
Sukta 9.103
Rishi: Soma Pavamāna corpus; precise attribution requires Anukramaṇī confirmation.
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī; verify by metrical count.
Samhita Patha (Devanagari)
परि वाराण्यव्यया गोभिरञ्जानो अर्षति । त्री षधस्था पुनानः कृणुते हरिः ॥
Samhita Patha (IAST)
परि॒ वारा॑ण्य॒व्यया॒ गोभि॑रञ्जा॒नो अ॑र्षति । त्री ष॒धस्था॑ पुना॒नः कृ॑णुते॒ हरि॑: ॥
Transliteration
pári vārā́ṇy avyáyā góbhir añjānó arṣati | trī́ ṣadhásthā punānó kr̥ṇute háriḥ ||
Translation
He flows around the fleeces with the unwearied (filter), anointed by the rays; purifying, the tawny one makes for himself the three seats of stability.
Padapatha (Word Analysis)
परि॑ । वारा॑णि । अ॒व्यया॑ । गोभिः॑ । अ॒ञ्जा॒नः । अ॒र्ष॒ति॒ । त्री । स॒धऽस्था॑ । पु॒ना॒नः । कृ॒णु॒ते॒ । हरिः॑ ॥परि । वाराणि । अव्यया । गोभिः । अञ्जानः । अर्षति । त्री । सधस्था । पुनानः । कृणुते । हरिः ॥pari | vārāṇi | avyayā | gobhiḥ | añjānaḥ | arṣati | trī | sadha-sthā | punānaḥ | kṛṇute | hariḥ
Word by Word
परिaround, all around
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
वाराणिfleeces, woolly coverings (of the filter)
वाराणि:
Karma
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक) < √वृ (वरणे/आवरणे) अथवा √वृ (वरणे) से निष्पन्न; ‘वार’ = आवरण/ऊन/रोम/फ्लीस
अव्ययाunfailing, unwearing
अव्यया:
Karma
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक) = a- + व्यय; ‘अव्यय’ = न क्षीयमान/अक्षय
गोभिःwith the cows (i.e., with milk / with the ‘cows’ as purifying streams)
गोभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अञ्जानःbeing anointed/smeared (i.e., prepared/clarified)
अञ्जानः:
Kartā
TypeParticiple
Root√अञ्ज् (अञ्जने/अलङ्कारे) → अञ्जान (वर्तमानकृदन्त)
अर्षतिflows, rushes
अर्षति:
—
TypeVerb
Root√ऋष्/अर्ष् (गत्यर्थे, ‘to flow, rush’)
त्रीthree
त्री:
Karma
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि (संख्याशब्द)
षधस्थाःseats/abodes/places (the three stations)
षधस्थाः:
Karma
TypeNoun
Rootषधस्था (प्रातिपदिक) = षध/षट्? + स्था; वैदिक ‘षधस्था’ = ‘seat/abode/standing-place’ (विशेषतः त्रिधातु/त्रिस्थान)
पुनानःpurifying himself, being purified
पुनानः:
Kartā
TypeParticiple
Root√पू (पवने/शोधने) → पुनान (वर्तमानकृदन्त, आत्मने)
कृणुतेmakes, forms
कृणुते:
—
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
हरिःthe tawny one (Soma)
हरिः:
Kartā (कृणुते इत्यस्य कर्तृ-नाम)
TypeNoun/Adjective
Rootहरि (प्रातिपदिक)