Mantra 6
Sukta 9.102
Rishi: Soma Pavamāna corpus; precise attribution requires Anukramaṇī confirmation.
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī; verify by metrical count.
Samhita Patha (Devanagari)
यमी गर्भमृतावृधो दृशे चारुमजीजनन् । कविं मंहिष्ठमध्वरे पुरुस्पृहम् ॥
Samhita Patha (IAST)
यमी॒ गर्भ॑मृता॒वृधो॑ दृ॒शे चारु॒मजी॑जनन् । क॒विं मंहि॑ष्ठमध्व॒रे पु॑रु॒स्पृह॑म् ॥
Transliteration
yam ī́m gárbham r̥tā-vŕ̥dho dr̥śé cā́rum ájījanan | kavím maṃhíṣṭham adhvaré puru-spṛ́ham ||
Translation
Him they brought to birth as a wombed power—growers of the Truth—beautiful to behold: the seer, most bountiful in the sacrifice, desired by many.
Padapatha (Word Analysis)
यम् । ई॒म् इति॑ । गर्भ॑म् । ऋ॒त॒ऽवृधः॑ । दृ॒शे । चारु॑म् । अजी॑जनन् । क॒विम् । मंहि॑ष्ठम् । अ॒ध्व॒रे । पु॒रु॒ऽस्पृह॑म् ॥यम् । ईम् इति । गर्भम् । ऋतवृधः । दृशे । चारुम् । अजीजनन् । कविम् । मंहिष्ठम् । अध्वरे । पुरुस्पृहम् ॥yam | īm iti | garbham | ṛta-vṛdhaḥ | dṛśe | cārum | ajījanan | kavim | maṃhiṣṭham | adhvare | puru-spṛham
Word by Word
यमीYama (as object)
यमी:
Karma
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक) / यम (देवता-नाम)
गर्भम्womb; embryo
गर्भम्:
Karma
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
ऋतावृधःgrowers/increasers of ṛta (cosmic order)
ऋतावृधः:
Kartā
TypeAdjective
Rootऋत-वृध (समास: ऋत + वृध ‘वर्धयति’)
दृशेto be seen; for seeing
दृशे:
Prayojana (उद्देश्य) / Adhikaraṇa (अर्थ-सम्बन्ध)
TypeVerb-derived (Infinitive)
Rootदृश् (धातु) → दृश्/दर्शन (अर्थे) ; रूप: द्रष्टुम्/दर्शनाय
चारुम्beautiful; lovely
चारुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचारु (प्रातिपदिक)
अजीजनन्they generated; they produced
अजीजनन्:
Kartā
TypeVerb
Rootजन् (धातु) ‘जनने’
कविम्seer; poet-sage
कविम्:
Karma
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
मंहिष्ठम्most great; most bountiful
मंहिष्ठम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमंहिष्ठ (प्रातिपदिक; superlative of मंह ‘great, bountiful’)
अध्वरेin the sacrifice; in the rite
अध्वरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
पुरुस्पृहम्much-desired; greatly longed for
पुरुस्पृहम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपुरु-स्पृह (समास: पुरु ‘much’ + स्पृह ‘desire/longing’)