Mantra 4
Sukta 9.102
Rishi: Soma Pavamāna corpus; precise attribution requires Anukramaṇī confirmation.
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī; verify by metrical count.
Samhita Patha (Devanagari)
जज्ञानं सप्त मातरो वेधामशासत श्रिये । अयं ध्रुवो रयीणां चिकेत यत् ॥
Samhita Patha (IAST)
ज॒ज्ञा॒नं स॒प्त मा॒तरो॑ वे॒धाम॑शासत श्रि॒ये । अ॒यं ध्रु॒वो र॑यी॒णां चिके॑त॒ यत् ॥
Transliteration
jajñānáṃ saptá mā́taro vedhā́m aśāsata śríye | ayáṃ dhrúvo rayīṇā́ṃ ciketa yát ||
Translation
When he was born, the seven Mothers set the Knower to the work of splendor; this one becomes the stable foundation of the riches when he awakens to that truth.
Padapatha (Word Analysis)
ज॒ज्ञा॒नम् । स॒प्त । मा॒तरः॑ । वे॒धाम् । अ॒शा॒स॒त॒ । श्रि॒ये । अ॒यम् । ध्रु॒वः । र॒यी॒णाम् । चिके॑त । यत् ॥जज्ञानम् । सप्त । मातरः । वेधाम् । अशासत । श्रिये । अयम् । ध्रुवः । रयीणाम् । चिकेत । यत् ॥jajñānam | sapta | mātaraḥ | vedhām | aśāsata | śriye | ayam | dhruvaḥ | rayīṇām | ciketa | yat
Word by Word
जज्ञा॒नम्the born/produced one; the newly-generated (Soma)
जज्ञा॒नम्:
कर्म (of ‘अशासत’)
TypeAdjective/Participle
Root√जन् (जनि) → क्त (जज्ञात/जज्ञा-), प्रातिपदिक: जज्ञा॒न-
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (of ‘मातरः’)
TypeNumeral
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
मातरःmothers
मातरः:
कर्तृ (of ‘अशासत’)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
वेधाम्the wise one; the ordainer (Soma)
वेधाम्:
कर्म (of ‘अशासत’)
TypeNoun
Rootवेधस्/वेधा (प्रातिपदिक; ‘wise one/ordainer’)
अशासतthey instructed/ordained
अशासत:
क्रिया
TypeVerb
Root√शास् (शासने)
श्रियेfor splendor/prosperity
श्रिये:
सम्प्रदान (purpose/beneficiary)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
अयम्this
अयम्:
कर्तृ/विषय (of ‘ध्रुवः’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ध्रुवःfirm; steadfast
ध्रुवः:
कर्तृ (of ‘चिकेत’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
रयीणाम्of riches/wealths
रयीणाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
चिकेतperceives; is manifest/recognized
चिकेत:
क्रिया
TypeVerb
Root√चित् (चेतने) → परिपूर्ण/आवृत्त-प्रयोग (चिकेत)
यत्that; which
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय (relative connector)
TypeIndeclinable/Relative
Rootयद् (सर्वनाम/सम्बन्ध-निपात)