Mantra 6
Sukta 9.101
Devata: Soma Pavamāna (with Indra)
Samhita Patha (Devanagari)
सहस्रधारः पवते समुद्रो वाचमीङ्खयः । सोमः पती रयीणां सखेन्द्रस्य दिवेदिवे ॥
Samhita Patha (IAST)
स॒हस्र॑धारः पवते समु॒द्रो वा॑चमीङ्ख॒यः । सोम॒: पती॑ रयी॒णां सखेन्द्र॑स्य दि॒वेदि॑वे ॥
Transliteration
sahásra-dhāraḥ pavate samudró vā́cam īṅkhayáḥ | sómaḥ pátī rayīṇā́ṃ sakhéndrasya divédive ||
Translation
Thousand-streamed he flows, a sea that sets the Word in motion; Soma, lord of plenitudes, is Indra’s companion day by day.
Padapatha (Word Analysis)
स॒हस्र॑ऽधारः । प॒व॒ते॒ । स॒मु॒द्रः । वा॒च॒म्ऽई॒ङ्ख॒यः । सोमः॑ । पतिः॑ । र॒यी॒णाम् । सखा॑ । इन्द्र॑स्य । दि॒वेऽदि॑वे ॥सहस्रधारः । पवते । समुद्रः । वाचम्ईङ्खयः । सोमः । पतिः । रयीणाम् । सखा । इन्द्रस्य । दिवेदिवे ॥sahasra-dhāraḥ | pavate | samudraḥ | vācam-īṅkhayaḥ | somaḥ | patiḥ | rayīṇām | sakhā | indrasya | dive-dive
Word by Word
सहस्रधारःthe thousand-streamed (one)
सहस्रधारः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootसहस्र-धार (प्रातिपदिक; समास) < सहस्र + धार (< √धृ ‘धारणे’)
पवतेpurifies/flows (as the purified one)
पवते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पू (पवते; ‘शुद्धौ/पवने’)
समुद्रःthe ocean; the sea (as a vast mass)
समुद्रः:
कर्तृ (पवते इत्यस्य समनाधिकरण-कर्तृ/विशेष्य)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
वाचम्speech; utterance
वाचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
ईङ्खयःthe impeller/stirrer (who sets in motion)
ईङ्खयः:
कर्तृ (पवते इत्यस्य समनाधिकरण-कर्तृ/विशेषण)
TypeNoun/Agent (epithet)
Rootईङ्खय (प्रातिपदिक; कृत्-निर्मित) < √ईङ्ख/ईख् ‘चलने/कम्पने’ (denom./intensive sense) + य (कृत्)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पतिःlord; master
पतिः:
कर्तृ (सोमः इत्यस्य समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
रयीणाम्of riches/wealths
रयीणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः ‘of’)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
सखाfriend
सखा:
कर्तृ (सोमः इत्यस्य समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootसखि/सखा (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दिवे-दिवेday by day; each day
दिवे-दिवे:
अधिकरण (कालाधिकरणम्)
TypeIndeclinable (reduplicated adverbial) / Noun in locative used adverbially
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘day/sky’); अव्ययीभाव-प्रयोगः (पुनरुक्ति)