Mantra 5
Sukta 9.101
Devata: Soma Pavamāna (with Indra; and Vācaspati as invoked power of the Word)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्दुरिन्द्राय पवत इति देवासो अब्रुवन् । वाचस्पतिर्मखस्यते विश्वस्येशान ओजसा ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्दु॒रिन्द्रा॑य पवत॒ इति॑ दे॒वासो॑ अब्रुवन् । वा॒चस्पति॑र्मखस्यते॒ विश्व॒स्येशा॑न॒ ओज॑सा ॥
Transliteration
índur índrāya pavata íti devā́so abruvan | vā́caspátir makhasyate víśvasyéśāna ójasā ||
Translation
‘Let Indu flow for Indra,’ said the gods; the Lord of the Word grows strong in the sacrifice, master of all by his force.
Padapatha (Word Analysis)
इन्दुः॑ । इन्द्रा॑य । प॒व॒ते॒ । इति॑ । दे॒वासः॑ । अ॒ब्रु॒व॒न् । वा॒चः । पतिः॑ । म॒ख॒स्य॒ते॒ । विश्व॑स्य । ईशा॑नः । ओज॑सा ॥इन्दुः । इन्द्राय । पवते । इति । देवासः । अब्रुवन् । वाचः । पतिः । मखस्यते । विश्वस्य । ईशानः । ओजसा ॥induḥ | indrāya | pavate | iti | devāsaḥ | abruvan | vācaḥ | patiḥ | makhasyate | viśvasya | īśānaḥ | ojasā
Word by Word
इन्दुःSoma-drop (Indu)
इन्दुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्दु- (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
पवतेpurifies itself / flows (as purified Soma)
पवते:
—
TypeVerb
Root√पू (पवते) / √पु (to purify, flow)
इतिthus (quotative)
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)
देवासःthe gods
देवासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
अब्रुवन्said / spoke
अब्रुवन्:
—
TypeVerb
Root√ब्रू (to speak)
वाचस्पतिःLord of Speech (Vācaspati)
वाचस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवाचस्-पति (समास; वाचस् + पति)
मखस्यतेstrives / exults in the sacrifice
मखस्यते:
—
TypeVerb
Root√मखस्/मखस्य (denom.; to be eager for the sacrifice, to strive in the rite)
विश्वस्यof all / of the whole
विश्वस्य:
सम्बन्ध
TypeAdjective (used substantively) / Genitive qualifier
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
ईशानःruling, sovereign
ईशानः:
कर्तृ
TypeAdjective/Participle
Rootईशान- (कृदन्त/प्रातिपदिक; from √ईश् ‘to rule, possess’)
ओजसाby/with might, strength
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस्- (प्रातिपदिक)