Mantra 2
Sukta 9.101
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
यो धारया पावकया परिप्रस्यन्दते सुतः । इन्दुरश्वो न कृत्व्यः ॥
Samhita Patha (IAST)
यो धार॑या पाव॒कया॑ परिप्र॒स्यन्द॑ते सु॒तः । इन्दु॒रश्वो॒ न कृत्व्य॑: ॥
Transliteration
yó dhā́rayā pāvakáyā pari-prasyándate sutáḥ | índur áśvo na kṛ́tvyaḥ ||
Translation
He who, pressed, streams all around in a bright-purifying flow—this Indu is like a swift steed, ready for the work.
Padapatha (Word Analysis)
यः । धार॑या । पा॒व॒कया॑ । प॒रि॒ऽप्र॒स्यन्द॑ते । सु॒तः । इन्दुः॑ । अश्वः॑ । न । कृत्व्यः॑ ॥यः । धारया । पावकया । परिप्रस्यन्दते । सुतः । इन्दुः । अश्वः । न । कृत्व्यः ॥yaḥ | dhārayā | pāvakayā | pari-prasyandate | sutaḥ | induḥ | aśvaḥ | na | kṛtvyaḥ
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धारयाwith a stream/flow
धारया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधारा (प्रातिपदिक; √धृ ‘धारण’ से) अथवा धारा- (स्त्री.)
पावकयाpurifying
पावकया:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootपावक (प्रातिपदिक; √पू ‘पवित्रे/शोधने’ से)
परिaround, forth (as preverb)
परि:
—
TypeIndeclinable (preverb) / Adverb
Rootपरि
प्रस्यन्दतेflows forth, streams
प्रस्यन्दते:
—
TypeVerb
Root√स्यन्द् (स्यन्दते) ‘प्रवाहे/स्रवणे’ + प्र- (उपसर्ग) (+ परि- अर्थसह)
सुतःpressed (Soma), expressed
सुतः:
Kartā (with इन्दुः) / predicate qualifier
TypeParticiple (past passive) used adjectivally
Root√सु (सुनोति) ‘अभिषवे/प्रसवे’ → सुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
इन्दुःthe Soma drop
इन्दुः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
अश्वःa horse
अश्वः:
Kartā (उपमान-भागः)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable (particle of comparison)
Rootन
कृत्व्यःactive, ready for action (energetic)
कृत्व्यः:
Kartā (with इन्दुः) / predicate qualifier
TypeAdjective
Rootकृत्व्य (प्रातिपदिक; ‘कृत्य/कृत्व्य’ प्रकारः, ‘कार्य/कर्मण्य/कर्मशील’ अर्थे)