HomeRig VedaMandala 8Sukta 95Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 8.95

Devata: Indra

इन्द्र यस्ते नवीयसीं गिरं मन्द्रामजीजनत् । चिकित्विन्मनसं धियं प्रत्नामृतस्य पिप्युषीम् ॥

इन्द्र॒ यस्ते॒ नवी॑यसीं॒ गिरं॑ म॒न्द्रामजी॑जनत् । चि॒कि॒त्विन्म॑नसं॒ धियं॑ प्र॒त्नामृ॒तस्य॑ पि॒प्युषी॑म् ॥

índra yás te navī́yasīṃ gíraṃ mandrā́m ajī́janat | cikitvín-manasaṃ dhíyaṃ pratnā́m ṛtásya pipyúṣīm ||

O Indra, he who has brought forth for you a newer, gladdening word—he fashions a thought with the discerning mind, an ancient inspiration of the Truth (R̥ta) that grows full within.

इन्द्र॑ । यः । ते॒ । नवी॑यसीम् । गिर॑म् । म॒न्द्राम् । अजी॑जनत् । चि॒कि॒त्वित्ऽम॑नसम् । धिय॑म् । प्र॒त्नाम् । ऋ॒तस्य॑ । पि॒प्युषी॑म् ॥इन्द्र । यः । ते । नवीयसीम् । गिरम् । मन्द्राम् । अजीजनत् । चिकित्वित्मनसम् । धियम् । प्रत्नाम् । ऋतस्य । पिप्युषीम् ॥indra | yaḥ | te | navīyasīm | giram | mandrām | ajījanat | cikitvit-manasam | dh iyam | pratnām | ṛtasya | pipyuṣīm

इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (अजीजनत् का)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof/for you
ते:
सम्बन्ध (अधिकार/सम्बन्धः: ‘of/for you’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नवीयसीम्newer, very new
नवीयसीम्:
कर्म (अजीजनत् का)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक); तुलनात्मक-प्रत्यय: -ईयस्
गिरम्song, hymn, utterance
गिरम्:
कर्म (अजीजनत् का)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
मन्द्राम्gladdening, sweet-sounding
मन्द्राम्:
कर्म (गिरम् के साथ)
TypeAdjective
Rootमन्द्र (प्रातिपदिक)
अजीजनत्(he) produced, generated
अजीजनत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जनँ) ‘to be born, produce’ (causative: जनयति)
चिकित्विन्the wise one, the discerning
चिकित्विन्:
कर्तृ (यः के साथ)
TypeAdjective (substantival)
Rootचिकित्विन् (प्रातिपदिक; ‘knowing, wise’ < √चित्/√चिकित् ‘to perceive/understand’)
मनसम्mind
मनसम्:
कर्म (अजीजनत् का; ‘mind’ as produced/formed)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
धियम्thought, insight, inspiration
धियम्:
कर्म (अजीजनत् का; ‘thought/insight’)
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
प्रत्नाम्ancient, primeval
प्रत्नाम्:
कर्म (धियम् के साथ)
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (धियम्/पिप्युषीम् से: ‘of ṛta’)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पिप्युषीम्thriving, full, abounding (in ṛta)
पिप्युषीम्:
कर्म (धियम् के साथ)
TypeParticiple (adjectival) / Kṛdanta
Root√प्याय्/√पि (वेद. √प्याय् ‘to swell, thrive, be full’); कृत्: पिप्युष् (परिपूर्ण/समृद्ध) + स्त्री. द्वितीया एकवचन