Mantra 5
Sukta 8.85
Rishi: Kṛṣṇa (contextual speaker in the surrounding verses; exact traditional ascription not derivable from excerpt alone)
Devata: Aśvinau
Chandas: Anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
छर्दिर्यन्तमदाभ्यं विप्राय स्तुवते नरा । मध्वः सोमस्य पीतये ॥
Samhita Patha (IAST)
छ॒र्दिर्य॑न्त॒मदा॑भ्यं॒ विप्रा॑य स्तुव॒ते न॑रा । मध्व॒: सोम॑स्य पी॒तये॑ ॥
Transliteration
chardír yantám adā́bhyaṃ víprāya stuvaté narā | mádhvaḥ sómasya pītáye ||
Translation
Come bringing a wide shelter of peace—unassailable—toward the inspired seer who praises, O heroic Twins, for the drinking of the honeyed Soma, the inner delight.
Padapatha (Word Analysis)
छ॒र्दिः । य॒न्त॒म् । अदा॑भ्यम् । विप्रा॑य । स्तु॒व॒ते । न॒रा॒ । मध्वः॑ । सोम॑स्य । पी॒तये॑ ॥छर्दिः । यन्तम् । अदाभ्यम् । विप्राय । स्तुवते । नरा । मध्वः । सोमस्य । पीतये ॥chardiḥ | yantam | adābhyam | viprāya | stuvate | narā | madhvaḥ | somasya | pītaye
Word by Word
छर्दिःshelter, protection
छर्दिः:
Karma (स्तुत्य-वस्तु/प्रार्थ्य-वस्तु) अथवा विधेय-नाम
TypeNoun
Rootछर्दिस् (प्रातिपदिक) < √छृद्/छर्द् (आच्छादन/रक्षण) (निघ.)
यन्तम्going, coming (approaching)
यन्तम्:
Karma (स्तुवते इति क्रियायाः कर्म-विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Root√या (गत्यर्थ) → यत्/यन् (वर्तमान कृदन्त) ‘यन्त्’
अदाभ्यम्unassailable, not to be harmed/deceived
अदाभ्यम्:
Karma (विप्राय… स्तुवते—स्तुत्यं नरम् विशेषयति)
TypeAdjective
Rootअदाभ्य (प्रातिपदिक) < √दभ् (हिंसा/द्रोह/छल) + अ- (निषेध)
विप्रायto/for the inspired sage (vipra)
विप्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
स्तुवते(to one) praising / as he praises
स्तुवते:
Kartā (यजमान/विप्रः—स्तुति-कर्ता)
TypeVerb
Root√स्तु (स्तुतौ)
नराO man/hero (Nara)
नरा:
Karma (स्तुत्य-देव/वीर) / सम्बोधन
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
मध्वःof sweetness, of honey (sweet)
मध्वः:
सम्बन्ध (सोमस्य विशेषण-सम्बन्ध) / अपादान-प्रायः (पीतये हेतु-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पीतयेfor drinking
पीतये:
प्रयोजन (उद्देश्य/हेतु)
TypeVerbal noun (infinitival)
Root√पा (पाने) → पीति (कृदन्त-भाव) ‘पीतये’