Mantra 6
Sukta 8.79
Devata: Soma
Samhita Patha (Devanagari)
विदद्यत्पूर्व्यं नष्टमुदीमृतायुमीरयत् । प्रेमायुस्तारीदतीर्णम् ॥
Samhita Patha (IAST)
वि॒दद्यत्पू॒र्व्यं न॒ष्टमुदी॑मृता॒युमी॑रयत् । प्रेमायु॑स्तारी॒दती॑र्णम् ॥
Transliteration
vídad yát pū́rvyaṃ náṣṭam úd īm ṛta-yúm ī́rayat | prém ā́yus tārīd átīrṇam ||
Translation
When he finds what was lost from of old, he lifts up the soul that moves by the Truth; he leads forward the life and makes it cross beyond what had not been crossed.
Padapatha (Word Analysis)
वि॒दत् । यत् । पू॒र्व्यम् । न॒ष्टम् । उत् । ई॒म् । ऋ॒त॒ऽयुम् । ई॒र॒य॒त् । प्र । ई॒म् । आयुः॑ । ता॒री॒त् । अती॑र्णम् ॥विदत् । यत् । पूर्व्यम् । नष्टम् । उत् । ईम् । ऋतयुम् । ईरयत् । प्र । ईम् । आयुः । तारीत् । अतीर्णम् ॥vidat | yat | pūrvyam | naṣṭam | ut | īm | ṛta-yum | īrayat | pra | īm | āyuḥ | tārīt | atīrṇam
Word by Word
विदत्he found / discovered
विदत्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (विन्दति/वेद) अथवा √विद् (जानाति) — यहाँ ‘प्राप्त/खोज’ अर्थ
यत्that which
यत्:
Karma (विदत् का)
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पूर्व्यम्ancient, former
पूर्व्यम्:
Karma (यत् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व्य- (पूर्व + य)
नष्टम्lost, vanished
नष्टम्:
Karma (यत् का विशेषण)
TypeAdjective (PPP)
Rootनष्ट- (√नश् ‘नाश/विनाश/लुप्त होना’ का भूतकृदन्त)
उत्up, forth
उत्:
—
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/निपात)
ईम्him/it (emphatic particle)
ईम्:
Karma-सूचक/अन्वय-समर्थक
TypeIndeclinable
Rootईम् (निपात/प्रोनॉमिनल कण; ‘इमम्’ से संबद्ध)
ऋतायुम्the ṛta-living one; one whose life is in accord with cosmic order
ऋतायुम्:
Karma (ईरयत् का)
TypeNoun/Adjective
Rootऋतायु- (ऋत + आयु)
ईरयत्he set in motion / roused / sent forth
ईरयत्:
Kriyā (द्वितीय क्रिया)
TypeVerb
Root√ईर्/√ईरय् (ईरयति ‘चलाना/उत्साहित करना/उठाना’)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
एमायुःthe goer/wayfarer; one who advances
एमायुः:
Kartā (तारीत् का)
TypeNoun/Adjective
Rootएमायु- (एमा + आयु; ‘मार्ग/गमन’ से संबद्ध)
तारीत्he/it carried across; made (someone) cross
तारीत्:
Kriyā
TypeVerb
Root√तॄ (तरति ‘पार करना’) — causative/agentive aorist form
अतीर्णम्(that which is) not yet crossed; uncrossed
अतीर्णम्:
Karma (तारीत् का)
TypeAdjective (PPP)
Rootअतीर्ण- (अति + √तॄ का भूतकृदन्त)