Mantra 3
Sukta 8.77
Devata: Indra
Samhita Patha (Devanagari)
समित्तान्वृत्रहाखिदत्खे अराँ इव खेदया । प्रवृद्धो दस्युहाभवत् ॥
Samhita Patha (IAST)
समित्तान्वृ॑त्र॒हाखि॑द॒त्खे अ॒राँ इ॑व॒ खेद॑या । प्रवृ॑द्धो दस्यु॒हाभ॑वत् ॥
Transliteration
sám ít tā́n vṛtra-hā́ akhidat | khé arā́n-iva khedayā́ | prá-vṛddho dasyu-hā́ abhavat ||
Translation
Then the Vṛtra-slayer pressed upon them and wore them down, as one grinds the spokes in the axle-space; growing in force, he became the slayer of the Dasyu within.
Padapatha (Word Analysis)
सम् । इत् । तान् । वृ॒त्र॒ऽहा । अ॒खि॒द॒त् । खे । अ॒रान्ऽइ॑व । खेद॑या । प्रऽवृ॑द्धः । द॒स्यु॒हा । अ॒भ॒व॒त् ॥सम् । इत् । तान् । वृत्रहा । अखिदत् । खे । अरान्इव । खेदया । प्रवृद्धः । दस्युहा । अभवत् ॥sam | it | tān | vṛtra-hā | akhidat | khe | arān-iva | khedayā | pra-vṛddhaḥ | dasyuhā | abhavat
Word by Word
समित्kindling-stick; fuel (for fire)
समित्:
Kartā
TypeNoun
Rootसम् + इध् (इन्धे) / समिध् (प्रातिपदिक)
तान्those (them)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृत्रहाVṛtra-slayer (Indra)
वृत्रहा:
Kartā (apposition)
TypeNoun (epithet)
Rootवृत्रहन् (वृत्र + हन्) (प्रातिपदिक)
अखिदत्he distressed/afflicted
अखिदत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootखिद् (खिद्यते/खेदति)
खेin the void/space; in a place
खे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक; ‘आकाश/शून्य/स्थान’—वैदिक प्रयोग)
अरान्spokes (of a wheel)
अरान्:
Karma
TypeNoun
Rootअर (प्रातिपदिक; ‘आरा/स्पोक/पिन’—रथाङ्ग-सम्बद्ध)
इवlike, as
इव:
(सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव
खेदयाwith distress; by vexation
खेदया:
Karaṇa
TypeNoun (instrumental)
Rootखेद (प्रातिपदिक) / खिद् (धातु) से भाव/करण-नाम
प्रवृद्धःgrown strong; increased
प्रवृद्धः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootप्र + वृध् (वर्धते) → प्रवृद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
दस्युहाDasyu-slayer
दस्युहा:
Kartā (apposition)
TypeNoun (epithet)
Rootदस्युहन् (दस्यु + हन्) (प्रातिपदिक)
अभवत्he became; he came to be
अभवत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (भवति)