Mantra 4
Sukta 8.75
Rishi: Unknown/uncertain.
Devata: Agni.
Chandas: Likely Anuṣṭubh (requires verification).
Samhita Patha (Devanagari)
अयमग्निः सहस्रिणो वाजस्य शतिनस्पतिः । मूर्धा कवी रयीणाम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒यम॒ग्निः स॑ह॒स्रिणो॒ वाज॑स्य श॒तिन॒स्पति॑: । मू॒र्धा क॒वी र॑यी॒णाम् ॥
Transliteration
ayám agníḥ sahasríṇo vā́jasya śatínas pátiḥ | mūrdhā́ kavī́ rayīṇā́m ||
Translation
This Agni is lord of the thousandfold, master of the hundredfold plenitude of force; he is the head and seer of the riches—guiding the ascent of our being toward fullness.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒यम् । अ॒ग्निः । स॒ह॒स्रिणः॑ । वाज॑स्य । श॒तिनः॑ । पतिः॑ । मू॒र्धा । क॒विः । र॒यी॒णाम् ॥अयम् । अग्निः । सहस्रिणः । वाजस्य । शतिनः । पतिः । मूर्धा । कविः । रयीणाम् ॥ayam | agniḥ | sahasriṇaḥ | vājasya | śatinaḥ | patiḥ | mūrdhā | kaviḥ | rayīṇām
Word by Word
अयम्this
अयम्:
विशेषणम् (अग्निः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ (मुख्य-वाक्य-विषयः)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) < PIE *h₁n̥gʷnis
सहस्रिणःof the thousand-fold / thousand-possessing
सहस्रिणः:
सम्बन्ध (वाजस्य इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसहस्रिन् (प्रातिपदिक; सहस्र + -इन्)
वाजस्यof the prize/strength (vāja)
वाजस्य:
सम्बन्ध (पतिः इत्यस्य) तथा ‘सहस्रिणः’ इत्यस्य आधारः
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक) < PIE *weh₂ǵ- (strength/drive) (वेदे: ‘prize, might, food’)
शतिनस्पतिःlord of the hundred-fold (abundance)
शतिनस्पतिः:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण-रूपेण विधेयः)
TypeNoun (compound epithet)
Rootशतिन् (प्रातिपदिक; ‘hundred-fold/abounding’) + पति (प्रातिपदिक) (समासः: तत्पुरुष/बहुव्रीह-प्रायः) < पति < PIE *pótis
मूर्धाthe head / chief
मूर्धा:
कर्तृ/विधेय-नाम (अग्निः इत्यस्य पुनर्विधेयः)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक) < PIE *mérdʰ- (head) (वेदे: nom. sg. ‘मूर्धा’)
कवीthe sage/poet
कवी:
कर्तृ/विधेय-नाम (मूर्धा इत्यस्य सह समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक) (वेदे: ‘seer, wise one’)
रयीणाम्of riches/wealths
रयीणाम्:
सम्बन्ध (मूर्धा/कवी इत्यस्य: ‘of riches’)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक) (वेदे: ‘wealth, bounty’)