Mantra 15
Sukta 8.75
Rishi: Unknown/uncertain.
Devata: Agni (context), as guide and protector in the crossing
Chandas: Likely Anuṣṭubh (requires verification).
Samhita Patha (Devanagari)
परस्या अधि संवतोऽवराँ अभ्या तर । यत्राहमस्मि ताँ अव ॥
Samhita Patha (IAST)
पर॑स्या॒ अधि॑ सं॒वतोऽव॑राँ अ॒भ्या त॑र । यत्रा॒हमस्मि॒ ताँ अ॑व ॥
Transliteration
párasyā́ ádhi saṃvátó'varā́m̐ abhíyā́ tara | yátrāhám asmi tā́m̐ ava ||
Translation
Cross over, advancing from the farther enclosure to the nearer; and where I stand, protect those (powers and movements) so that the passage is secured.
Padapatha (Word Analysis)
पर॑स्याः । अधि॑ । स॒म्ऽवतः॑ । अव॑रान् । अ॒भि । आ । त॒र॒ । यत्र॑ । अ॒हम् । अस्मि॑ । तान् । अ॒व॒ ॥परस्याः । अधि । सम्वतः । अवरान् । अभि । आ । तर । यत्र । अहम् । अस्मि । तान् । अव ॥parasyāḥ | adhi | sam-vataḥ | avarān | abhi | ā | tara | yatra | aham | asmi | tān | ava
Word by Word
परस्याḥof the farther/other (one)
परस्याḥ:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypeAdjective/Pronoun (demonstrative/relative-type adjective)
Rootपर (प्रातिपदिक) + -स्य (षष्ठी एकवचन)
अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa (locative sense: ‘upon/over’)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
संवतःof the year / of the cycle
संवतः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of the year/cycle’)
TypeNoun
Rootसंवत् (प्रातिपदिक ‘year’)
अवरान्the lower/nearer ones
अवरान्:
Karma (object of motion/attainment)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअवर (प्रातिपदिक ‘lower, nearer, later’)
अभिtowards, unto
अभि:
Karma/Adhikaraṇa nuance (direction ‘towards’)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
आhither, to
आ:
directional (towards hither)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
तरcross! pass over!
तर:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootतॄ (धातु ‘to cross’) → तर (लोट्, मध्यमपुरुष एकवचन; वेदिक/छान्दस)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa (place: ‘where’)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय, relative adverb)
अहम्I
अहम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मिam
अस्मि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootअस् (धातु ‘to be’)
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun (demonstrative)
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवdown, away; (as preverb)
अव:
directional (down/away; also intensifier with verbs)
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)