Mantra 5
Sukta 8.74
Devata: Agni (Jātavedas)
Samhita Patha (Devanagari)
अमृतं जातवेदसं तिरस्तमांसि दर्शतम् । घृताहवनमीड्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒मृतं॑ जा॒तवे॑दसं ति॒रस्तमां॑सि दर्श॒तम् । घृ॒ताह॑वन॒मीड्य॑म् ॥
Transliteration
amṛ́taṃ jātávedasaṃ tirás tamā́ṃsi darśatám | ghṛtā́havanaṃ ī́ḍyam ||
Translation
Immortal Jātavedas, visible beyond the darknesses; the one called by clarified offerings—adorable, to be sought by aspiration.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒मृत॑म् । जा॒तऽवे॑दसम् । ति॒रः । तमां॑सि । द॒र्श॒तम् । घृ॒तऽआ॑हवनम् । ईड्य॑म् ॥अमृतम् । जातवेदसम् । तिरः । तमांसि । दर्शतम् । घृतआहवनम् । ईड्यम् ॥amṛtam | jāta-vedasam | tiraḥ | tamāṃsi | darśatam | ghṛta-āhavanam | īḍyam
Word by Word
अमृतम्the immortal (one); ambrosial
अमृतम्:
कर्म (स्तुत्य/आह्वेय-वस्तु)
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक; a- + मृत ‘mṛ’)
जातवेदसम्Jātavedas (Agni), ‘knower of births/possessor of knowledge’
जातवेदसम्:
कर्म (स्तुत्य/आह्वेयः—अग्निः)
TypeNoun (proper epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; जात- ‘√जन्’ + वेदस् ‘√विद्’)
तिरःacross; beyond; through
तिरः:
अधिकारण (भावे—‘पार्श्वे/अन्तरेण/परे’)
TypeIndeclinable
Rootतिरस् (अव्यय/उपसर्गार्थ)
तमांसिdarknesses
तमांसि:
कर्म (अपाकर्तव्य/निवार्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
दर्शतम्visible, splendid, worthy to be seen
दर्शतम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootदर्शत (प्रातिपदिक; √दृश् ‘to see’ → ‘fit to be seen’)
घृताहवनम्having ghee as the oblation/invocation; ghee-invoked
घृताहवनम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (bahuvrīhi/tatpuruṣa compound used adjectivally)
Rootघृताहवन (प्रातिपदिक; घृत + आहवन ‘√हू/√ह्वा’ ‘invocation/oblation-call’)
ईड्यम्praiseworthy, to be invoked/praised
ईड्यम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (verbal adjective)
Rootईड्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईड्/√ईळ् ‘to praise’ → ‘to be praised’)