Mantra 3
Sukta 8.74
Devata: Agni (Jātavedas)
Samhita Patha (Devanagari)
पन्यांसं जातवेदसं यो देवतात्युद्यता । हव्यान्यैरयद्दिवि ॥
Samhita Patha (IAST)
पन्यां॑सं जा॒तवे॑दसं॒ यो दे॒वता॒त्युद्य॑ता । ह॒व्यान्यैर॑यद्दि॒वि ॥
Transliteration
pányāṃsaṃ jātávedasaṃ yó devátāty údyatā | havyā́ny áirayad diví ||
Translation
Adorable Jātavedas—he who, uplifted toward the godhead, sets the offerings in motion in the luminous heights.
Padapatha (Word Analysis)
पन्या॑सम् । जा॒तऽवे॑दसम् । यः । दे॒वऽता॑ति । उत्ऽय॑ता । ह॒व्यानि॑ । ऐर॑यत् । दि॒वि ॥पन्यासम् । जातवेदसम् । यः । देवताति । उत्यता । हव्यानि । ऐरयत् । दिवि ॥panyāsam | jāta-vedasam | yaḥ | deva-tāti | ut-yatā | havyāni | airayat | divi
Word by Word
पन्यांसम्praiseworthy (him)
पन्यांसम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘जातवेदसम्’ विशेषयति)
TypeAdjective
Rootपन्य (प्रातिपदिक; √पन्/√पण् ‘to praise/admire’ > ‘praiseworthy, admirable’)
जातवेदसम्Jātavedas (Agni), knower of all births
जातवेदसम्:
कर्म
TypeNoun (epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; जात ‘born/known’ + वेदस् ‘knowledge’)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवतातीby/through the ‘devatāti’ (divine contest/overcoming; aid of the gods)
देवताती:
करण (साधन/उपायभावे) अथवा अधिकरण (सन्दर्भे) — ‘देवताती’ इत्यनेन
TypeNoun
Rootदेवताती (प्रातिपदिक; देवता + अति/आति ‘passing beyond; contest/overcoming’—Vedic abstract/collective)
उद्यताraised up; striving; ready
उद्यता:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (participle)
Rootउद्-यत (√यत् ‘to strive/raise’), क्त (past passive participle) > उद्यत
हव्यानिoblations
हव्यानि:
कर्म
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice’ > ‘oblation-worthy’)
ऐरयत्he set in motion / he sent forth
ऐरयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootईरय्/इरय् (causative of √ईर/√इर ‘to set in motion, raise’)
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक ‘sky, heaven’)