Mantra 12
Sukta 8.74
Rishi: Unknown/uncertain.
Devata: Agni (as awakening power in the Vṛtra-struggle).
Chandas: Likely Anuṣṭubh (requires metrical verification).
Samhita Patha (Devanagari)
यं त्वा जनास ईळते सबाधो वाजसातये । स बोधि वृत्रतूर्ये ॥
Samhita Patha (IAST)
यं त्वा॒ जना॑स॒ ईळ॑ते स॒बाधो॒ वाज॑सातये । स बो॑धि वृत्र॒तूर्ये॑ ॥
Transliteration
yáṃ tvā́ jánāsa ī́ḷate sabā́dho vā́jasātaye | sá bódhi vṛtra-tū́rye ||
Translation
You whom the peoples adore, irresistible in the winning of plenitude of force—awaken in us; become conscious and active in the battle that breaks the cover of obstruction (Vṛtra).
Padapatha (Word Analysis)
यम् । त्वा॒ । जना॑सः । ईळ॑ते । स॒ऽबाधः॑ । वाज॑ऽसातये । सः । बो॒धि॒ । वृ॒त्र॒ऽतूर्ये॑ ॥यम् । त्वा । जनासः । ईळते । सबाधः । वाजसातये । सः । बोधि । वृत्रतूर्ये ॥yam | tvā | janāsaḥ | īḷate | sa-bādhaḥ | vāja-sātaye | saḥ | bodhi | vṛtra-tūrye
Word by Word
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा य- (relative pronoun stem)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (अस्मद्-युष्मद् सर्वनाम)
जनासःpeople, men
जनासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
ईळतेpraise, invoke
ईळते:
क्रिया
TypeVerb
Rootईळ् (धातु; स्तुति/प्रार्थना-अर्थ)
सबाधःwith (all) pressure/opposition; hard-pressed; in close combat (epithet)
सबाधः:
विशेषण (सम्बन्धः—यम्/त्वा इत्यस्य स्तुत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसबाध (प्रातिपदिक; स- + बाध ‘pressure/oppression’)
वाजसातयेfor the winning of the prize (victory/booty)
वाजसातये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवाजसाति (प्रातिपदिक; वाज ‘prize/strength’ + साति ‘winning/attainment’)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बोधिbe awake; take notice; be alert
बोधि:
क्रिया
TypeVerb
Rootबुध् (धातु; अवबोध/जागरण)
वृत्रतूर्येin the Vṛtra-slaying contest/battle; in the overcoming of obstacles
वृत्रतूर्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवृत्रतूर्य (प्रातिपदिक; वृत्र ‘Vṛtra/obstacle’ + तूर्य ‘overcoming/contest’)