Mantra 13
Sukta 8.73
Rishi: Atri (probable, as the hymn repeatedly references Atraye; traditional attribution to Atri or Atris in Aśvin hymns)
Devata: Aśvinau
Chandas: Gāyatrī (probable: short refrain-like structure; exact meter requires full hymn scan)
Samhita Patha (Devanagari)
यो वां रजांस्यश्विना रथो वियाति रोदसी । अन्ति षद्भूतु वामवः ॥
Samhita Patha (IAST)
यो वां॒ रजां॑स्यश्विना॒ रथो॑ वि॒याति॒ रोद॑सी । अन्ति॒ षद्भू॑तु वा॒मव॑: ॥
Transliteration
yó vāṃ rajā́ṃsy aśvinā rátho viyā́ti ródasī | ánti ṣádbhūtu vāmávaḥ ||
Translation
Your chariot, O Aśvins, that moves through the wide spaces and ranges over the two worlds—may your help be near and truly present.
Padapatha (Word Analysis)
यः । वा॒म् । रजां॑सि । अ॒श्वि॒ना॒ । रथः॑ । वि॒ऽयाति॑ । रोद॑सी॒ इति॑ । अन्ति॑ । सत् । भू॒तु॒ । वा॒म् । अवः॑ ॥यः । वाम् । रजांसि । अश्विना । रथः । वियाति । रोदसी इति । अन्ति । सत् । भूतु । वाम् । अवः ॥yaḥ | vām | rajāṃsi | aśvinā | rathaḥ | vi-yāti | rodasī iti | anti | sat | bhūtu | vām | avaḥ
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाम्you two; for you two / of you two
वाम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रजांसिregions, spaces (realms)
रजांसि:
Karma
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
Sambodhana
TypeNoun (proper, dual deity name)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक; द्विवचन-देवता-नाम)
रथःchariot
रथः:
Kartā
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
वियातिgoes forth, travels apart/through
वियाति:
Kriyā
TypeVerb
Rootया (धातु) + वि- (उपसर्ग)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma
TypeNoun (dual)
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
अन्तिnear, in the presence (of)
अन्ति:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्ति (अव्यय)
सत्being; while being / as (it) is
सत्:
Adhikaraṇa
TypeParticiple (used adverbially) / Adjective
Rootअस् (धातु) → सत् (वर्तमान-कृदन्त) / सत् (प्रातिपदिक)
भूतुlet it be; may it become
भूतु:
Kriyā
TypeVerb
Rootभू (धातु)
वाम्of you two
वाम्:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवःhelp, aid, protection
अवः:
Kartā
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)