Mantra 8
Sukta 8.72
Devata: Indra
Samhita Patha (Devanagari)
आ दशभिर्विवस्वत इन्द्रः कोशमचुच्यवीत् । खेदया त्रिवृता दिवः ॥
Samhita Patha (IAST)
आ द॒शभि॑र्वि॒वस्व॑त॒ इन्द्र॒: कोश॑मचुच्यवीत् । खेद॑या त्रि॒वृता॑ दि॒वः ॥
Transliteration
ā́ daśábhir vivásvata índraḥ kóśam acucyavīt | khédāyā tri-vṛ́tā diváḥ ||
Translation
With ten luminous impulsions from Vivasvat, Indra dislodges the hidden treasury; by the pressure that breaks fatigue, he opens the threefold enclosure of heaven.
Padapatha (Word Analysis)
आ । द॒शऽभिः॑ । वि॒वस्व॑तः । इन्द्रः॑ । कोश॑म् । अ॒चु॒च्य॒वी॒त् । खेद॑या । त्रि॒ऽवृता॑ । दि॒वः ॥आ । दशभिः । विवस्वतः । इन्द्रः । कोशम् । अचुच्यवीत् । खेदया । त्रिवृता । दिवः ॥ā | daśa-bhiḥ | vivasvataḥ | indraḥ | kośam | acucyavīt | khedayā | tri-vṛtā | divaḥ
Word by Word
आtowards; forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) / ā (preverb)
दशभिःwith ten
दशभिः:
Karaṇa
TypeNoun (numeral)
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
विवस्वतःof Vivasvat
विवस्वतः:
सम्बन्ध (genitival)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक; ‘the shining one’, name of a deity)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
कोशम्treasure; store; receptacle
कोशम्:
Karma
TypeNoun
Rootकोश (प्रातिपदिक)
अचुच्यवीत्he caused to move/roll forth; he dislodged
अचुच्यवीत्:
—
TypeVerb
Rootच्यु (धातु; ‘to move, fall, slip’) + उपसर्ग आ (here in sense ‘forth/away’)
खेदयाby distress/pressure; with exertion
खेदया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootखेद (प्रातिपदिक; ‘distress, pressure, vexation’)
त्रिवृताwith the threefold (Trivṛt)
त्रिवृता:
Karaṇa
TypeAdjective (instrumental qualifier)
Rootत्रिवृत् (प्रातिपदिक; ‘threefold’; also name of a stoma/chant)
दिवःof heaven; of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (genitival)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक; ‘sky, heaven, day’)