Mantra 6
Sukta 8.72
Devata: Implied moving divine power (chariot imagery; possibly Rudra/Agni context of the sukta)
Samhita Patha (Devanagari)
उतो न्वस्य यन्महदश्वावद्योजनं बृहद् । दामा रथस्य ददृशे ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒तो न्व॑स्य॒ यन्म॒हदश्वा॑व॒द्योज॑नं बृ॒हद् । दा॒मा रथ॑स्य॒ ददृ॑शे ॥
Transliteration
utó nv asya yán mahád aśvā́vad yójanaṃ bṛhád | dā́mā ráthasya dadṛ́śe ||
Translation
And further, great indeed is his horse-borne course, vast in its joining: the binding band of his chariot is seen—his ordered harnessing of the movement.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒तो इति॑ । नु । अ॒स्य॒ । यत् । म॒हत् । अश्व॑ऽवत् । योज॑नम् । बृ॒हत् । दा॒मा । रथ॑स्य । ददृ॑शे ॥उतो इति । नु । अस्य । यत् । महत् । अश्ववत् । योजनम् । बृहत् । दामा । रथस्य । ददृशे ॥uto iti | nu | asya | yat | mahat | aśva-vat | yojanam | bṛhat | dāmā | rathasya | dadṛśe
Word by Word
उतोand also; moreover
उतो:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (उत) अव्यय-प्रातिपदिक
नुnow; indeed
नु:
—
TypeIndeclinable
Rootनु (अव्यय)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यत्that which
यत्:
—
TypePronoun
Rootयद् (सम्बन्ध/यत्-प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
विशेषण (यत्-शब्दस्य)
TypeAdjective
Rootमह् (विशेषण-प्रातिपदिक: महत्)
अश्वावत्having horses; horse-possessing
अश्वावत्:
विशेषण (यत्/महत्-सम्बद्धम्)
TypeAdjective
Rootअश्व (प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्-प्रत्यय)
योजनम्yoking; team; harnessing (equipment)
योजनम्:
कर्म/विषय (ददृशे इत्यस्य—‘appeared as/was seen as’)
TypeNoun
Rootयुज् (धातु) → योजन (कृदन्त/नामधातु-निर्मित प्रातिपदिक)
बृहत्lofty; vast
बृहत्:
विशेषण (योजनम्-शब्दस्य)
TypeAdjective
Rootबृह् (विशेषण-प्रातिपदिक: बृहत्)
दामाstrap; band; rein
दामा:
कर्तृ (ददृशे—‘the strap appeared/was seen’)
TypeNoun
Rootदामन् (प्रातिपदिक)
रथस्यof the chariot
रथस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
ददृशेwas seen; appeared
ददृशे:
क्रिया
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) — परस्मै/आत्मनेपद परिपूर्ण (परफेक्ट)