Mantra 5
Sukta 8.72
Devata: Implied Agni/young fire (vatsa) or the seeking force within the rite
Samhita Patha (Devanagari)
चरन्वत्सो रुशन्निह निदातारं न विन्दते । वेति स्तोतव अम्ब्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
चर॑न्व॒त्सो रुश॑न्नि॒ह नि॑दा॒तारं॒ न वि॑न्दते । वेति॒ स्तोत॑व अ॒म्ब्य॑म् ॥
Transliteration
cáran vatsó rúśann ihá ni-dātā́raṃ ná vindate | véti stótavr ambyám ||
Translation
Moving here, the ruddy calf finds no one to set it down; it goes seeking the mothering source, O singer—yearning for the origin that nourishes.
Padapatha (Word Analysis)
चर॑न् । व॒त्सः । रुश॑न् । इ॒ह । नि॒ऽदा॒तार॑म् । न । वि॒न्द॒ते॒ । वेति॑ । स्तोत॑व्र् । अ॒म्ब्य॑म् ॥चरन् । वत्सः । रुशन् । इह । निदातारम् । न । विन्दते । वेति । स्तोतव्र् । अम्ब्यम् ॥caran | vatsaḥ | ruśan | iha | ni-dātāram | na | vindate | veti | stotavr | ambyam
Word by Word
चरन्moving, roaming
चरन्:
Kartā
TypeVerb (participle)
Root√चर् (चरति)
वत्सःthe calf
वत्सः:
Kartā
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
रुशन्shining, ruddy
रुशन्:
Kartā (as qualifier)
TypeAdjective (participle-like adj.)
Rootरुश्/रुश (प्रातिपदिक; ‘रुश’ = bright, ruddy)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
निदातारम्a giver, bestower
निदातारम्:
Karma
TypeNoun (agent)
Rootनि-√दा (ददाति) → निदातार् (कर्तृ-नाम)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
विन्दतेfinds, obtains
विन्दते:
—
TypeVerb
Root√विद् (विन्दति ‘to find’)
वेतिgoes, hastens (pursues)
वेति:
—
TypeVerb
Root√वे (वेति ‘to go/pursue’)
स्तोतवेfor the praiser / to the worshipper
स्तोतवे:
Sampradāna
TypeNoun (infinitival dative)
Root√स्तु (स्तौति) → स्तोतृ (कर्तृ-नाम) / स्तोतव् (दातिव्-रूप)
अम्ब्यम्the motherly one (dear lady)
अम्ब्यम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootअम्ब्य (प्रातिपदिक; ‘motherly, dear as a mother’)