Mantra 4
Sukta 8.72
Devata: Rudra (context from preceding verse) / the fierce force wielded through speech
Samhita Patha (Devanagari)
जाम्यतीतपे धनुर्वयोधा अरुहद्वनम् । दृषदं जिह्वयावधीत् ॥
Samhita Patha (IAST)
जा॒म्य॑तीतपे॒ धनु॑र्वयो॒धा अ॑रुह॒द्वन॑म् । दृ॒षदं॑ जि॒ह्वयाव॑धीत् ॥
Transliteration
jā́my atītape dhánur vayodhā́ aruhad vánam | dṛṣádaṃ jihváyā́vadhīt ||
Translation
In the close kinship he kindled the bow; the life-bearer climbed into the wood. With the tongue he struck down the hard resistance—speech becoming the weapon of the inner force.
Padapatha (Word Analysis)
जा॒मि । अ॒ती॒त॒पे॒ । धनुः॑ । व॒यः॒ऽधाः । अ॒रु॒ह॒त् । वन॑म् । दृ॒षद॑म् । जि॒ह्वया॑ । आ । अ॒व॒धी॒त् ॥जामि । अतीतपे । धनुः । वयःधाः । अरुहत् । वनम् । दृषदम् । जिह्वया । आ । अवधीत् ॥jāmi | atītape | dhanuḥ | vayaḥ-dhāḥ | aruhat | vanam | dṛṣadam | jihvayā | ā | avadhīt
Word by Word
जाम्यतीkindred/related; of the same stock
जाम्यती:
Kartā (कर्ता-समूह का विशेषण)
TypeAdjective
Rootजाम्यत् (प्रातिपदिक; जामि ‘सहोदर/समान’ से) अथवा जाम्य (विशेषण-आधार)
अतीतपेburned fiercely / blazed exceedingly
अतीतपे:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√तप् (तप्/तपते) + अति- (उपसर्ग)
धनुःthe bow
धनुः:
Kartā (कर्ता; अतीतपे का कर्ता)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
वयोधाःthe strength-bearer / vigorous one
वयोधाः:
Kartā (कर्ता; धनुः का विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun/Adjective
Rootवयो-धा (प्रातिपदिक; वयस् ‘बल/यौवन’ + √धा ‘धारण/स्थापन’ → ‘बल-धारक’)
अरुहत्climbed / mounted
अरुहत्:
Kriyā (द्वितीय क्रिया)
TypeVerb
Root√रुह् (रुहति) + आ- (उपसर्ग)
वनम्the wood / forest
वनम्:
Karma (कर्म; अरुहत् का)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
दृषदम्the stone / rock
दृषदम्:
Karma (कर्म; अवधीत् का)
TypeNoun
Rootदृषद् (प्रातिपदिक; ‘पत्थर/शिला’)
जिह्वयाwith the tongue
जिह्वया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
अवधीत्struck down / smote
अवधीत्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√हन् (हन्ति) + अव- (उपसर्ग)