Mantra 16
Sukta 8.72
Devata: Sūrya’s rays supporting Indra/Soma realization (hymn complex)
Samhita Patha (Devanagari)
अधुक्षत्पिप्युषीमिषमूर्जं सप्तपदीमरिः । सूर्यस्य सप्त रश्मिभिः ॥
Samhita Patha (IAST)
अधु॑क्षत्पि॒प्युषी॒मिष॒मूर्जं॑ स॒प्तप॑दीम॒रिः । सूर्य॑स्य स॒प्त र॒श्मिभि॑: ॥
Transliteration
ádhukṣat pipyúṣīm íṣam ū́rjaṃ saptá-padīm aríḥ | sū́ryasya saptá raśmíbhíḥ ||
Translation
He has milked out the swelling nourishment and force, the seven-stepped plenitude; with the seven rays of the Sun it is accomplished.
Padapatha (Word Analysis)
अधु॑क्षत् । पि॒प्युषी॑म् । इष॑म् । ऊर्ज॑म् । स॒प्तऽप॑दीम् । अ॒रिः । सूर्य॑स्य । स॒प्त । र॒श्मिऽभिः॑ ॥अधुक्षत् । पिप्युषीम् । इषम् । ऊर्जम् । सप्तपदीम् । अरिः । सूर्यस्य । सप्त । रश्मिभिः ॥adhukṣat | pipyuṣīm | iṣam | ūrjam | sapta-padīm | ariḥ | sūryasya | sapta | raśmi-bhiḥ
Word by Word
अधुक्षत्(he) milked / caused to flow
अधुक्षत्:
(क्रिया) मुख्यक्रिया
TypeVerb
Rootदुह् (√दुह् ‘दोहने/क्षरणे’)
पिप्युषीम्the full/abounding (one)
पिप्युषीम्:
कर्म (अधुक्षत् का)
TypeAdjective (used substantively)
Rootपिप्युषी (कृदन्त-प्रातिपदिक; √प्याय्/पि ‘to swell, be full, abound’ → पिप्युषी ‘abounding, full’)
इषम्refreshment, nourishment
इषम्:
कर्म (अधुक्षत् का)
TypeNoun
Rootइष् (प्रातिपदिक: इषा/इष् ‘refreshment, food, strength’)
ऊर्जम्vigor, strength
ऊर्जम्:
कर्म (अधुक्षत् का)
TypeNoun
Rootऊर्ज् (प्रातिपदिक: ऊर्ज् ‘vigor, strength, sap’)
सप्तपदीम्the seven-stepped (one)
सप्तपदीम्:
कर्म (अधुक्षत् का)
TypeAdjective (used substantively)
Rootसप्तपदी (प्रातिपदिक: सप्त + पद ‘seven-stepped/with seven steps’; RV epithet)
अरिःthe falcon (bird)
अरिः:
कर्तृ (अधुक्षत् का)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक: अरि ‘eagle/falcon’; also ‘enemy’ in other contexts—here ‘falcon’ fits RV imagery)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (रश्मिभिः का)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (रश्मीनाम्)
TypeNumeral
Rootसप्त (संख्या)
रश्मिभिःwith (his) rays
रश्मिभिः:
करण (अधुक्षत्/संबद्ध क्रिया का साधन)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक: ‘ray, rein, cord’)