HomeRig VedaMandala 8Sukta 70Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 8.70

Devata: Indra

नकिष्टं कर्मणा नशद्यश्चकार सदावृधम् । इन्द्रं न यज्ञैर्विश्वगूर्तमृभ्वसमधृष्टं धृष्ण्वोजसम् ॥

नकि॒ष्टं कर्म॑णा नश॒द्यश्च॒कार॑ स॒दावृ॑धम् । इन्द्रं॒ न य॒ज्ञैर्वि॒श्वगू॑र्त॒मृभ्व॑स॒मधृ॑ष्टं धृ॒ष्ण्वो॑जसम् ॥

nákīṣ ṭáṁ kármaṇā naśad yáś cakā́ra sadā́-vṛdham | índraṁ ná yajñáir viśvá-gūrtam ṛ́bhvasam ádhṛṣṭaṁ dhṛṣṇv-ójasam ||

None reaches him by mere works—him who made (all) ever-growing. Indra is not won by sacrifice as a bargain: he is the all-acclaimed, the strong craftsman of power, unassailable, with a daring energy.

नकिः॑ । तम् । कर्म॑णा । न॒श॒त् । यः । च॒कार॑ । स॒दाऽवृ॑धम् । इन्द्र॑म् । न । य॒ज्ञैः । वि॒श्वऽगू॑र्तम् । ऋभ्व॑सम् । अधृ॑ष्टम् । धृ॒ष्णुऽओ॑जसम् ॥नकिः । तम् । कर्मणा । नशत् । यः । चकार । सदावृधम् । इन्द्रम् । न । यज्ञैः । विश्वगूर्तम् । ऋभ्वसम् । अधृष्टम् । धृष्णुओजसम् ॥nakiḥ | tam | karmaṇā | naśat | yaḥ | cakāra | sadāvṛdham | indram | na | yajñaiḥ | viśva-gūrtam | ṛbhvasam | adhṛṣṭam | dhṛṣṇu-ojasam

नकि॒ष्टम्no one (him)
नकि॒ष्टम्:
Karma (निषेधेन) — ‘तम्’ = इन्द्रम् (अभिहित) न (कश्चित्) …
TypeIndeclinable (pronominal form)
Rootनकिस् (अव्यय-प्रातिपदिक) + तम (सर्वनाम-प्रत्यय, नपुंसक एकवचन)
कर्म॑णाby (his) deed/act
कर्म॑णा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
नश॒त्attained/reached
नश॒त्:
Kriyā (मुख्य क्रिया) — ‘(कोऽपि) न … नशत्’
TypeVerb
Rootनश् (धातु) ‘to reach/attain’
यःwho
यः:
Kartā (सम्बन्धवाचक) — ‘यः … चकार’
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चकारhas done/made
चकार:
Kriyā (सापेक्ष) — ‘यः … चकार’
TypeVerb
Rootकृ (धातु) ‘to do/make’
स॒दावृ॑धम्ever-increasing (in might)
स॒दावृ॑धम्:
Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् (द्वितीया) विशेषयति
TypeAdjective (compound)
Rootसदा (अव्यय) + वृध (प्रातिपदिक ‘growing/strengthening’)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
like/as
:
(उपमान-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
य॒ज्ञैःwith sacrifices
य॒ज्ञैः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
वि॒श्वगू॑र्तम्praised/approved by all
वि॒श्वगू॑र्तम्:
Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् विशेषयति
TypeAdjective (compound)
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + गूर्त (प्रातिपदिक ‘welcomed/approved/praised’; RV usage) अथवा √गॄ/गुर्-सम्बद्ध ‘to welcome/approve’
ऋभ्वसम्the skilful/mighty one
ऋभ्वसम्:
Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् विशेषयति
TypeAdjective
Rootऋभ्वस् (प्रातिपदिक ‘skilful, ingenious, mighty’)
अधृ॑ष्टम्unassailable
अधृ॑ष्टम्:
Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् विशेषयति
TypeAdjective (past passive participle)
Rootअ + धृष् (धातु/प्रातिपदिक ‘to dare, assail’) → अधृष्ट (PPP ‘not assailed/undared’)
धृ॒ष्ण्वो॑जसम्of bold strength
धृ॒ष्ण्वो॑जसम्:
Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् विशेषयति
TypeAdjective (compound)
Rootधृष्णु (प्रातिपदिक ‘daring, bold’) + ओजस् (प्रातिपदिक ‘strength, vigor’)