Mantra 26
Sukta 8.7
Rishi: Kāṇva (tradition; confirm via Anukramaṇī)
Devata: Maruts/Indra complex (imagery of opening a breach for the Bull suggests Indra aided by storm-powers)
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
उशना यत्परावत उक्ष्णो रन्ध्रमयातन । द्यौर्न चक्रदद्भिया ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒शना॒ यत्प॑रा॒वत॑ उ॒क्ष्णो रन्ध्र॒मया॑तन । द्यौर्न च॑क्रदद्भि॒या ॥
Transliteration
uśánā yát parā-váta ukṣṇó randhrám ayātana | dyáur ná cakradad bhiyā́ ||
Translation
When, desiring, from the farthest realm you opened a breach for the Bull, even Heaven trembled as if in fear.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒सना॑ । यत् । प॒रा॒ऽवतः॑ । उ॒क्ष्णः । रन्ध्र॑म् । अया॑तन । द्यौः । न । च॒क्र॒द॒त् । भि॒या ॥उसना । यत् । परावतः । उक्ष्णः । रन्ध्रम् । अयातन । द्यौः । न । चक्रदत् । भिया ॥usanā | yat | parāvataḥ | ukṣṇaḥ | randhram | ayātana | dyauḥ | na | cakradat | bhiyā
Word by Word
उशनाUśanā (the seer Uśanā Kāvya)
उशना:
कर्तृ
TypeNoun (proper name)
Rootउशना (प्रातिपदिक; उशनस्/उशना- ‘उशना काव्यः’)
यत्what/which
यत्:
कर्म
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परावतःfrom afar; from the distant region
परावतः:
अपादान
TypeNoun (locative of place)
Rootपरावत् (प्रातिपदिक; ‘दूर-देश/पर-प्रदेश’)
उक्ष्णःof the bull/ox
उक्ष्णः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक; ‘बैल/वृषभ’)
रन्ध्रम्a hole; opening; weak spot
रन्ध्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरन्ध्र (प्रातिपदिक)
अयातनthey came/they went (reached)
अयातन:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु ‘to go/come’) + अ (augment) + य (redup./present stem nuance in Vedic)
द्यौःthe Sky (Dyauḥ)
द्यौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक; ‘द्यौस्’ sky)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
चक्रदत्cried out; roared
चक्रदत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootचक्रद (धातु-समूह: चक्रद्/चक्रन्द् ‘to cry out, roar’ — Vedic)
भियाwith fear; out of fear
भिया:
करण (instrument/cause)
TypeNoun
Rootभी (प्रातिपदिक ‘भिया’ < भी ‘fear’)