Mantra 5
Sukta 8.68
Rishi: Priyamedha
Devata: Indra
Chandas: Virāḍ-anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अभिष्टये सदावृधं स्वर्मीळ्हेषु यं नरः । नाना हवन्त ऊतये ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒भिष्ट॑ये स॒दावृ॑धं॒ स्व॑र्मीळ्हेषु॒ यं नर॑: । नाना॒ हव॑न्त ऊ॒तये॑ ॥
Transliteration
abhíṣṭaye sadā́vṛdhaṃ svàr-mīḷheṣu yáṃ nárāḥ | nā́nā hávanta ūtáye ||
Translation
For the fulfilment of the soul’s desire they call the ever-increasing One; in the delight-givings of the luminous worlds, men invoke him in many ways for his saving help.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒भिष्ट॑ये । स॒दाऽवृ॑धम् । स्वः॒ऽमीळ्हेषु । यम् । नरः॑ । नाना॑ । हव॑न्ते । ऊ॒तये॑ ॥अभिष्टये । सदावृधम् । स्वःमीळ्हेषु । यम् । नरः । नाना । हवन्ते । ऊतये ॥abhiṣṭaye | sadāvṛdham | svaḥ-mīḷheṣu | yam | naraḥ | nānā | havante | ūtaye
Word by Word
अभिष्टयेfor help / for succour
अभिष्टये:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootअभिष्टि- (प्रातिपदिक; < अभि- + √स्था/√इष्टि?; ‘अभिष्टि’ = अभिगमन/सहायता/रक्षा ‘succour, help’)
सदावृधम्ever-increasing / ever-growing
सदावृधम्:
कर्म (यम्—whom)
TypeAdjective
Rootसदा (अव्यय) + वृध् (धातु) → वृध (कृदन्त/विशेषण ‘growing, increasing’)
स्वर्मीळ्हेषुamong the heavenly bounties / in the bright rewards
स्वर्मीळ्हेषु:
अधिकरण (स्थान/विषय)
TypeNoun (compound)
Rootस्वर्- (प्रातिपदिक ‘स्वर्ग/प्रकाश/सूर्य-लोक’) + मीळ्ह- (प्रातिपदिक; ‘reward/gift, bounty’; RV usage)
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नरःmen / heroes
नरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनर- (प्रातिपदिक)
नानाvariously / in many ways
नाना:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
हवन्तेthey invoke / call
हवन्ते:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√ह्वे (ह्वा) ‘to call, invoke’
ऊतयेfor aid / for protection
ऊतये:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootऊति- (प्रातिपदिक ‘help, aid, protection’)