Mantra 18
Sukta 8.68
Devata: Indra’s dynamic powers/steeds (Haris) as inner agencies; Indra implicit
Samhita Patha (Devanagari)
ऐषु चेतद्वृषण्वत्यन्तॠज्रेष्वरुषी । स्वभीशुः कशावती ॥
Samhita Patha (IAST)
ऐषु॑ चेत॒द्वृष॑ण्वत्य॒न्तॠ॒ज्रेष्वरु॑षी । स्व॒भी॒शुः कशा॑वती ॥
Transliteration
ā́ eṣú cetad vṛ́ṣaṇ-vaty antár ṛ́jreṣv arúṣī | svàbhīśúḥ káśā-vatī ||
Translation
Awaken your awareness in these: the impelling, bull-strong power within the tawny forces—ruddy in flame; well-reined, whip-bearing—driving the energies to their right goal.
Padapatha (Word Analysis)
आ । एषु॑ । चे॒त॒त् । वृष॑ण्ऽवती । अ॒न्तः । ऋ॒ज्रेषु॑ । अरु॑षी । सु॒ऽअ॒भी॒शुः । कशा॑ऽवती ॥आ । एषु । चेतत् । वृषण्वती । अन्तः । ऋज्रेषु । अरुषी । सुअभीशुः । कशावती ॥ā | eṣu | cetat | vṛṣaṇ-vatī | antaḥ | ṛjreṣu | aruṣī | su-abhīśuḥ | kaśāvatī
Word by Word
आtowards; unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) / अव्यय
एषुin/among these
एषु:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चेतत्perceive; take notice
चेतत्:
—
TypeVerb
Rootचित् (धातु) → चेतत् (tiṅanta)
वृषण्वतीpossessing a bull/strength; vigorous
वृषण्वती:
Kartā (विशेष्य-सम्बन्ध) / विशेषण
TypeAdjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्/वतुप्) → वृषण्वत्
अन्तःwithin; inside
अन्तः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable (adverbial) / Noun-form
Rootअन्तर् (प्रातिपदिक)
ऋज्रेषुamong the straight/bright ones
ऋज्रेषु:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (used substantively)
Rootऋज्र (प्रातिपदिक; ‘straight/bright’—वैदिक विशेषण)
अरुषीruddy; tawny; shining
अरुषी:
Kartā (विशेष्य-सम्बन्ध) / विशेषण
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
स्वभीशुःhaving its own rays/reins; self-rayed
स्वभीशुः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्व- (उपसर्ग/पूर्वपद) + भीशु (प्रातिपदिक ‘रेणु/किरण/अंशु’ वैदिक) → स्वभीशु
कशावतीwhip-bearing; provided with a lash
कशावती:
Kartā (विशेष्य-सम्बन्ध) / विशेषण
TypeAdjective
Rootकशा (प्रातिपदिक ‘whip, lash’) + वत् (वतुप्) → कशावत्