HomeRig VedaMandala 8Sukta 61Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 8.61

Devata: Indra (dominant across RV 8.61; here invoked as luminous giver/source of force and rays)

पौरो अश्वस्य पुरुकृद्गवामस्युत्सो देव हिरण्ययः । नकिर्हि दानं परिमर्धिषत्त्वे यद्यद्यामि तदा भर ॥

पौ॒रो अश्व॑स्य पुरु॒कृद्गवा॑म॒स्युत्सो॑ देव हिर॒ण्यय॑: । नकि॒र्हि दानं॑ परि॒मर्धि॑ष॒त्त्वे यद्य॒द्यामि॒ तदा भ॑र ॥

pauró aśvásya puru-kṛ́d gavā́m asy útsō deva hiraṇyáḥ | nakír hí dā́naṃ pari-márdhiṣat tvé yád-yad yā́mi tádā́ bhara ||

O Godhead, you are the ancient wellspring of the Horse—of the driving force of the being—and the many-worker for the Rays (cows of light); you are the golden fountain. None can diminish the gift that is in you. Whatever path I take, from there bring to me your bringing of plenitude.

पौ॒रः । अश्व॑स्य । पु॒रु॒ऽकृत् । गवा॑म् । अ॒सि॒ । उत्सः॑ । दे॒व॒ । हि॒र॒ण्ययः॑ । नकिः॑ । हि । दान॑म् । प॒रि॒ऽमर्धि॑षत् । त्वे इति॑ । यत्ऽय॑त् । यामि॑ । तत् । आ । भ॒र॒ ॥पौरः । अश्वस्य । पुरुकृत् । गवाम् । असि । उत्सः । देव । हिरण्ययः । नकिः । हि । दानम् । परिमर्धिषत् । त्वे इति । यत्यत् । यामि । तत् । आ । भर ॥pauraḥ | aśvasya | puru-kṛt | gavām | asi | utsaḥ | deva | hiraṇyayaḥ | nakiḥ | h i | dānam | pari-mardhiṣat | tve iti | yat-yat | yāmi | tat | ā | bhara

पौरःcity-born; belonging to the stronghold
पौरः:
Kartā (स्तुत्य-विशेषणः)
TypeAdjective
Rootपौर (प्रातिपदिक; < पुर ‘नगर/पुर’)
अश्वस्यof the horse
अश्वस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
पुरुकृत्much-doing; doing many deeds
पुरुकृत्:
Kartā (विशेषणः)
TypeAdjective
Rootपुरु-कृत् (कृदन्त; कृ ‘to do/make’ + पुरु ‘much’)
गवाम्of the cows
गवाम्:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अस्यof this (one); his
अस्य:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उत्सःa spring; well-source
उत्सः:
Kartā (उपमा/विधेय)
TypeNoun
Rootउत्स (प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
Sambodhana (address)
TypeNoun (vocative)
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हिरण्ययःgolden
हिरण्ययः:
Kartā (विशेषणः ‘उत्सः’)
TypeAdjective
Rootहिरण्यय (प्रातिपदिक; हिरण्य ‘gold’ + यत्)
नकिःno one
नकिः:
Kartā (निषेधित-कर्ता)
TypeIndeclinable/Pronoun-like
Rootनकिस्/नकिः (निषेध-प्रातिपदिक)
हिindeed; for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
दानम्gift; giving
दानम्:
Karma
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक; < दा ‘to give’)
परिमर्धिषत्has overpowered/crushed
परिमर्धिषत्:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootमृध्/मर्ध् (धातु; ‘to crush/overpower’), उपसर्गः परि-
त्वेin you; in your case
त्वे:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootत्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यत्whatever; that which
यत्:
— (सम्बन्ध-प्रवर्तक)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
यत्whatever
यत्:
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
आमिI allot/measure out
आमि:
Kriyā (उपवाक्य-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ (उपसर्ग) + मा (धातु ‘to measure/mete out’; वैदिक प्रयोगे ‘to allot/assign’)
तदाthen
तदा:
Adhikaraṇa (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (तद् + दा; कालवाचक-अव्यय)
भरbring; bear (hither)
भर:
Kriyā (आज्ञा)
TypeVerb (imperative)
Rootभृ (धातु ‘to bear/bring’)