Mantra 38
Sukta 8.6
Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage)
Devata: Indra (with Soma imagery; cosmic support invoked)
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify with metrical index)
Samhita Patha (Devanagari)
अनु त्वा रोदसी उभे चक्रं न वर्त्येतशम् । अनु सुवानास इन्दवः ॥
Samhita Patha (IAST)
अनु॑ त्वा॒ रोद॑सी उ॒भे च॒क्रं न व॒र्त्येत॑शम् । अनु॑ सुवा॒नास॒ इन्द॑वः ॥
Transliteration
ánu tvā ródasī ubhé cakráṃ ná vartí etaśám | ánu suvānā́sa índavaḥ ||
Translation
After thee move both Heaven and Earth, like a wheel’s turning with the swift steed; after thee follow the Soma-drops as they are pressed—powers of delight that run in thy train and feed thy victory.
Padapatha (Word Analysis)
अनु॑ । त्वा॒ । रोद॑सी॒ इति॑ । उ॒भे इति॑ । च॒क्रम् । न । व॒र्ति॒ । एत॑शम् । अनु॑ । सु॒वा॒नासः॑ । इन्द॑वः ॥अनु । त्वा । रोदसी इति । उभे इति । चक्रम् । न । वर्ति । एतशम् । अनु । सुवानासः । इन्दवः ॥anu | tvā | rodasī iti | ubhe iti | cakram | na | varti | etaśam | anu | suvānāsaḥ | indavaḥ
Word by Word
अनुafter, along, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
त्वाyou (acc. sg.)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रोदसीthe two worlds (Heaven and Earth)
रोदसी:
Kartā
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
उभेboth
उभे:
Kartā (रोदसी-समन्वयेन)
TypeAdjective
Rootउभ (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
चक्रम्wheel
चक्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
वर्त्येतशम्swift-turning / having swift motion
वर्त्येतशम्:
Karma (चक्रम्-विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootवर्त्येतश (प्रातिपदिक; वर्तिन्/वर्त्य + एतश ‘swift’ समास/विशेषण)
अनुafter, along
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
सुवानासःpressing/being pressed (i.e., freshly pressed)
सुवानासः:
Kartā (इन्दवः-समन्वयेन)
TypeParticiple (Adjective/Noun)
Root√सु (सुव्) ‘to press/impel’ (सोम-प्रसव/अभिषव-सम्बन्ध) → सुवान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
इन्दवःdrops of Soma
इन्दवः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)