Mantra 34
Sukta 8.6
Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify with metrical index)
Samhita Patha (Devanagari)
अभि कण्वा अनूषतापो न प्रवता यतीः । इन्द्रं वनन्वती मतिः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒भि कण्वा॑ अनूष॒तापो॒ न प्र॒वता॑ य॒तीः । इन्द्रं॒ वन॑न्वती म॒तिः ॥
Transliteration
abhí kaṇvā́ anūṣatā́po ná pravátā yatī́ḥ | índraṃ vánanvatī matíḥ ||
Translation
The Kaṇvas have cried out toward him, as waters that run by the slope; their inspired thought, seeking to win Indra, flows straight to his power—like a current of consciousness toward its luminous source.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒भि । कण्वाः॑ । अ॒नू॒ष॒त॒ । आपः॑ । न । प्र॒ऽवता॑ । य॒तीः । इन्द्र॑म् । वन॑न्ऽवती । म॒तिः ॥अभि । कण्वाः । अनूषत । आपः । न । प्रवता । यतीः । इन्द्रम् । वनन्वती । मतिः ॥abhi | kaṇvāḥ | anūṣata | āpaḥ | na | pra-vatā | yatīḥ | indram | vanan-vatī | matiḥ
Word by Word
अभिtowards, unto, upon
अभि:
Adhikaraṇa (दिशा/अभिमुखता) / उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
कण्वाःthe Kaṇvas (seers)
कण्वाः:
Kartā
TypeNoun
Rootकण्व (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)
अनूषतthey praised / they uttered (hymns)
अनूषत:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootवच्/उष्? → √वच् (वैदिक: अनूषत् = ‘स्तुवन्ति/अवोचन्’), with preverb अनु-
आपःwaters
आपः:
Upamāna (उपमान; तुलना में) / Kartā (उपवाक्य में)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
(तुलना-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
प्रवताby/along the slope; in a downward flow
प्रवता:
Karaṇa (गतिपथ/साधन) / Adhikaraṇa (मार्ग-भाव)
TypeNoun
Rootप्रवत् (प्रातिपदिक; ‘ढाल/प्रवाह/उतार’)
यतीःgoing, rushing (ones)
यतीः:
Karma (गमन/प्रवहण का लक्ष्य/वस्तु; ‘going ones’) / Upameya (उपमेय)
TypeAdjective (used substantively)
Rootयती (प्रातिपदिक; ‘गच्छन्ती/प्रवहन्ती’)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma (स्तुति/आह्वान का विषय)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वनन्वतीwinning, seeking to win; eager/striving
वनन्वती:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective/Participle-like adjective
Rootवनन्वत् (प्रातिपदिक; from √वन् ‘to win, to desire, to seek’ with possessive -वत्; fem. -वती)
मतिःthought, hymn, devotion (inspired thought)
मतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक; from √मन् ‘to think’)