Mantra 30
Sukta 8.6
Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage)
Devata: Indra (hymn-level), with solar/fire imagery
Chandas: Jagatī (probable; verify metrically)
Samhita Patha (Devanagari)
आदित्प्रत्नस्य रेतसो ज्योतिष्पश्यन्ति वासरम् । परो यदिध्यते दिवा ॥
Samhita Patha (IAST)
आदित्प्र॒त्नस्य॒ रेत॑सो॒ ज्योति॑ष्पश्यन्ति वास॒रम् । प॒रो यदि॒ध्यते॑ दि॒वा ॥
Transliteration
ā́dit pratnásya rétaso jyótiṣ paśyanti vāsarám | paró yád idhyáte divā́ ||
Translation
Then indeed they behold the day by the light of the ancient seed, when it is kindled beyond in heaven: the primal potency ignites a higher radiance, and the soul recognizes the true dawn of consciousness.
Padapatha (Word Analysis)
आत् । इत् । प्र॒त्नस्य॑ । रेत॑सः । ज्योतिः॑ । प॒श्य॒न्ति॒ । वा॒स॒रम् । प॒रः । यत् । इ॒ध्यते॑ । दि॒वा ॥आत् । इत् । प्रत्नस्य । रेतसः । ज्योतिः । पश्यन्ति । वासरम् । परः । यत् । इध्यते । दिवा ॥āt | it | pratnasya | retasaḥ | jyotiḥ | paśyanti | vāsaram | paraḥ | yat | idhyate | divā
Word by Word
आदित्then, indeed
आदित्:
—
TypeIndeclinable
Rootआ + इद् (निपात) / इद् (एव, खलु)
प्रत्नस्यof the ancient/primeval
प्रत्नस्य:
सम्बन्ध (genitive) — ‘of’
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक) प्रत्ययः -स्य
रेतसःof the seed/seminal fluid (generative essence)
रेतसः:
सम्बन्ध (genitive) — ‘of’
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक) प्रत्ययः -सः
ज्योतिष्light, radiance
ज्योतिष्:
कर्म (object) of ‘पश्यन्ति’
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
पश्यन्तिthey see
पश्यन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√पश् (दृश्-अर्थे)
वासरम्the day, daylight
वासरम्:
कर्म (object) of ‘पश्यन्ति’ (apposition/second object)
TypeNoun
Rootवासर (प्रातिपदिक)
परोthe farther one; the one beyond / far away
परो:
कर्तृ/विषय (subject) of ‘दिध्यते’
TypeAdjective (used substantively) / Adverbial
Rootपर (प्रातिपदिक)
यदिif/when
यदि:
—
TypeIndeclinable
Rootयदि (निपात)
दिध्यतेhe/it thinks/meditates; (Vedic) is intent, is set upon
दिध्यते:
क्रिया
TypeVerb
Root√ध्यै / √ध्या (चिन्तायाम्; Vedic also ‘to shine/ponder’)
दिवाby day; in the daytime
दिवा:
अधिकारण (time) / करण (by means of daylight)
TypeNoun (temporal/instrumental) / Adverbial
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिवा as instr. sg.)