Mantra 26
Sukta 8.6
Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage)
Devata: Indra
Chandas: Jagatī (probable; verify metrically)
Samhita Patha (Devanagari)
यदङ्ग तविषीयस इन्द्र प्रराजसि क्षितीः । महाँ अपार ओजसा ॥
Samhita Patha (IAST)
यद॒ङ्ग त॑विषी॒यस॒ इन्द्र॑ प्र॒राज॑सि क्षि॒तीः । म॒हाँ अ॑पा॒र ओज॑सा ॥
Transliteration
yád aṅgá tavīṣī-yása índra pra-rā́jasi kṣitíḥ | mahā́n apā́ra ójasā ||
Translation
When, O Indra, you become more vehement in might and rule forth over the habitations, you are the Great One—boundless in your force; you widen the field of the soul’s mastery by sheer power of being.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । अ॒ङ्ग । त॒वि॒षी॒ऽयसे॑ । इन्द्र॑ । प्र॒ऽराज॑सि । क्षि॒तीः । म॒हान् । अ॒पा॒रः । ओज॑सा ॥यत् । अङ्ग । तविषीयसे । इन्द्र । प्रराजसि । क्षितीः । महान् । अपारः । ओजसा ॥yat | aṅga | taviṣī-yase | indra | pra-rājasi | kṣitīḥ | mahān | apāraḥ | ojasā
Word by Word
यत्when; whenever
यत्:
Adhikaraṇa (काल-सम्बन्धः) / वाक्य-सम्बन्धक
TypeIndeclinable (relative) / Pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
अङ्गindeed; pray; O
अङ्ग:
—
TypeIndeclinable
Rootअङ्ग (निपात)
तविषीयसःO more mighty (one)
तविषीयसः:
Sambodhana (addressing Indra) / विशेषणम्
TypeAdjective
Rootतविषी (स्त्री) → तविषीयस् (तुलनात्मक-प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
Sambodhana (addressed deity)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
प्रराजसिyou rule forth; you shine forth
प्रराजसि:
Kriyā (मुख्यक्रिया); कर्ता = इन्द्रः
TypeVerb
Root√राज् (राजृँ दीप्तौ/ऐश्वर्ये) + प्र-
क्षितीःthe lands; the abodes
क्षितीः:
Karma (object of प्रराजसि) / विषयः
TypeNoun
Rootक्षिति (स्त्री) / √क्षि (क्षय/निवास/क्षिति-सम्बन्धः)
महान्great
महान्:
Kartā (with implied ‘असि’/as apposition to Indra)
TypeAdjective
Rootमहत् (विशेषण-प्रातिपदिक)
अपारःboundless; without limit
अपारः:
Kartā (apposition to Indra)
TypeAdjective
Rootअ- + पार (प्रातिपदिक)
ओजसाby (your) might; with strength
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस् (नपुंसक)