Mantra 24
Sukta 8.6
Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage)
Devata: Indra
Chandas: Jagatī (probable; verify metrically)
Samhita Patha (Devanagari)
उत त्यदाश्वश्व्यं यदिन्द्र नाहुषीष्वा । अग्रे विक्षु प्रदीदयत् ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒त त्यदा॒श्वश्व्यं॒ यदि॑न्द्र॒ नाहु॑षी॒ष्वा । अग्रे॑ वि॒क्षु प्र॒दीद॑यत् ॥
Transliteration
utá tyád āśv-áśvyaṃ yád indra nā́huṣīṣv ā́ | ágre vikṣú pra-dī́dayat ||
Translation
And that swift, horse-born power—when, O Indra, among the Nahusha-peoples—you made it blaze forth in front among the clans: you kindle the leading light of progress in the human collectivity.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒त । त्यत् । आ॒शु॒ऽअश्व्य॑म् । यत् । इ॒न्द्र॒ । नाहु॑षीषु । आ । अग्रे॑ । वि॒क्षु । प्र॒ऽदीद॑यत् ॥उत । त्यत् । आशुअश्व्यम् । यत् । इन्द्र । नाहुषीषु । आ । अग्रे । विक्षु । प्रदीदयत् ॥uta | tyat | āśu-aśvyam | yat | indra | nāhuṣīṣu | ā | agre | vikṣu | pra-dīdayat
Word by Word
उतand; also; moreover
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
त्यत्that (thing), that (deed)
त्यत्:
Karma (object) / or deictic subject depending on construal
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आश्वश्व्यम्the horse(-like) exploit; the equine feat (lit. ‘pertaining to horses’)
आश्वश्व्यम्:
Karma (with प्रदीदयत्: ‘made … shine’) / apposition to त्यत्
TypeNoun/Adjective
Rootआश्वश्व्य (प्रातिपदिक; अश्व ‘horse’ से व्युत्पन्न)
यदिif; when
यदि:
—
TypeIndeclinable
Rootयदि (निपात)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
Sambodhana (addressed agent)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
नाहुषीषुamong the Nāhuṣīs (Nahushian ones)
नाहुषीषु:
Adhikaraṇa (locative: ‘among/in the Nahushian [women/tribes]’)
TypeAdjective (locative plural qualifier)
Rootनाहुषी (प्रातिपदिक; नहुष-सम्बन्धी)
आtowards; hither; in
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
अग्रेin front; at the fore; first
अग्रे:
Adhikaraṇa (locative of place/time)
TypeNoun (used adverbially)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
विक्षुamong the clans; in the settlements
विक्षु:
Adhikaraṇa (locative: ‘among the clans/peoples’)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक ‘clan, settlement, people’)
प्रदीदयत्he made (it) shine forth; he kindled/blazed
प्रदीदयत्:
Kriyā (finite verb); its kartā understood (इन्द्रः) and karma = त्यत्/आश्वश्व्यम्
TypeVerb
Rootदीद्/दी (धातु ‘to shine’) + प्र (उपसर्ग); कारणार्थक-प्रयोग (causative)