Mantra 2
Sukta 8.6
Rishi: Kaṇva
Devata: Indra (hymn to Indra; verse describes the seers’ action in ṛta that supports Indra’s working)
Chandas: Triṣṭubh (likely; syntactically expansive and formal)
Samhita Patha (Devanagari)
प्रजामृतस्य पिप्रतः प्र यद्भरन्त वह्नयः । विप्रा ऋतस्य वाहसा ॥
Samhita Patha (IAST)
प्र॒जामृ॒तस्य॒ पिप्र॑त॒: प्र यद्भर॑न्त॒ वह्न॑यः । विप्रा॑ ऋ॒तस्य॒ वाह॑सा ॥
Transliteration
prajā́m ṛtásya píprataḥ prá yád bháranta váhnayaḥ | víprā ṛtásya vā́hasā ||
Translation
When the seers, bearers of the Truth, bring forward the fostering of the soul’s progeny in ṛta, they carry it onward by the true vehicle of the cosmic order—so the inner becoming is upheld by right law and inspired force.
Padapatha (Word Analysis)
प्र॒ऽजाम् । ऋ॒तस्य॑ । पिप्र॑तः । प्र । यत् । भर॑न्त । वह्न॑यः । विप्राः॑ । ऋ॒तस्य॑ । वाह॑सा ॥प्रजाम् । ऋतस्य । पिप्रतः । प्र । यत् । भरन्त । वह्नयः । विप्राः । ऋतस्य । वाहसा ॥pra-jām | ṛtasya | piprataḥ | pra | yat | bharanta | vahnayaḥ | viprāḥ | ṛtasya | vāhasā
Word by Word
प्रजाम्offspring, progeny
प्रजाम्:
कर्म (पिप्रतः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्र-√जन्) प्रातिपदिक
ऋतस्यof ṛta (cosmic order, truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (प्रजाम् इत्यस्य) / विशेषण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootऋत प्रातिपदिक
पिप्रतःthey fill, they make abundant
पिप्रतः:
क्रिया
TypeVerb
Root√पॄ/पृ (पिपर्ति) धातु
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
यत्what, which
यत्:
कर्म (भरन्ति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् सर्वनाम-प्रातिपदिक
भरन्तिthey bear, they bring
भरन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भरति) धातु
वह्नयःbearers, carriers (often: priests/fire-bearers)
वह्नयः:
कर्ता (भरन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवह्नि प्रातिपदिक
विप्राःinspired seers, priests
विप्राः:
कर्ता (अध्याहृत-क्रियायाः/सम्बन्धः) अथवा वह्नयः इत्यस्य समानाधिकरण
TypeNoun
Rootविप्र प्रातिपदिक
ऋतस्यof ṛta
ऋतस्य:
सम्बन्ध (वाहसा इत्यस्य)
TypeNoun
Rootऋत प्रातिपदिक
वाहसाby (their) conveying power; by the means of bearing/transport
वाहसा:
करण (वाहसा = वहन-शक्त्या/वहनेन)
TypeNoun
Rootवाहस प्रातिपदिक