HomeRig VedaMandala 8Sukta 52Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 8.52

Devata: Indra

पृषध्रे मेध्ये मातरिश्वनीन्द्र सुवाने अमन्दथाः । यथा सोमं दशशिप्रे दशोण्ये स्यूमरश्मावृजूनसि ॥

पृष॑ध्रे॒ मेध्ये॑ मात॒रिश्व॒नीन्द्र॑ सुवा॒ने अम॑न्दथाः । यथा॒ सोमं॒ दश॑शिप्रे॒ दशो॑ण्ये॒ स्यूम॑रश्मा॒वृजू॑नसि ॥

pṛ́ṣadhre médhye mātáriśvani índra suvānē ámandathāḥ | yáthā sómaṃ dáśaśipre dáśoṇye syū́maraśmāv ṛjū́nasi ||

In Pṛṣadhra, in Medhya, in Mātariśvan, O Indra, thou wast gladdened when the Soma flowed forth. As thou, O ten-lipped, ten-armed, with the rein of the yoke, dost set the movement straight—so do thou make straight our course by the Soma.

पृष॑ध्रे । मेध्ये॑ । मा॒त॒रिश्व॑नि । इन्द्र॑ । सु॒वा॒ने । अम॑न्दथाः । यथा॑ । सोम॑म् । दश॑ऽशिप्रे । दश॑ऽओण्ये । स्यूम॑ऽरश्मौ । ऋजू॑नसि ॥पृषध्रे । मेध्ये । मातरिश्वनि । इन्द्र । सुवाने । अमन्दथाः । यथा । सोमम् । दशशिप्रे । दशओण्ये । स्यूमरश्मौ । ऋजूनसि ॥pṛṣadhre | medhye | mātariśvani | indra | suvāne | amandathāḥ | yathā | somam | daśa-śipre | daśa-oṇye | syūma-raśmau | ṛjūnasi

पृषध्रेO dappled/variegated one (epithet)
पृषध्रे:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective (epithet)
Rootपृषध्र (प्रातिपदिक) < पृषत् ‘चित्तेदार/चितकबरा’ + ध्र (धारक) (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास) प्रयुक्त विशेषण
मेध्येO pure, fit for sacrifice
मेध्ये:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective
Rootमेध्य (प्रातिपदिक) ‘यज्ञयोग्य/शुद्ध’
मातरिश्वनिO Mātariśvan (divine messenger/wind-fire figure)
मातरिश्वनि:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (proper name)
Rootमातरिश्वन् (प्रातिपदिक; देव-नाम)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (proper name)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक; देव-नाम)
सुवानेwhen (he/you) is pressing/producing (the Soma) / at the pressing
सुवाने:
अधिकरण (यदा/यस्मिन् काले) / कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण
TypeParticiple (present active) used adjectivally
Root√सू (सुवति) ‘प्रेरणे/प्रसवे’ → सुवान (कृदन्त, शतृ/शानच्-प्रत्यय; ‘सुवन्/सुवान’ = ‘प्रसवन्/उत्पादयन्’)
अमन्दथाःyou rejoiced / became exhilarated
अमन्दथाः:
कर्तृ (त्वम्) — मुख्य क्रिया
TypeVerb
Root√मन्द् (मन्दते/मन्दयति) ‘हर्षे/मदने’ (वैदिक प्रयोग: ‘प्रहृष्टोऽभूः/मदितोऽभूः’)
यथाjust as / in the way that
यथा:
सम्बन्ध/उपमान (यथा… तथा…)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
सोमम्Soma (the pressed drink)
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
दशशिप्रेO ten-jawed/ten-lipped one (epithet of Indra)
दशशिप्रे:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective (epithet)
Rootदश-शिप्र (समास; ‘दश’ + ‘शिप्र’ ‘जबड़ा/गाल’) — इन्द्रस्य विशेषण
दशोण्येO ten-aided/ten-equipped one (epithet)
दशोण्ये:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective (epithet)
Rootदश-ओण्य (समास; ‘दश’ + ‘ओण्य/ओणि’ ‘सहाय/उपकरण/वाहन’ इत्यादि; इन्द्रस्य विशेषण) प्रयुक्त विशेषण
स्यूमरश्माO one with sūma-reins/cords (epithet)
स्यूमरश्मा:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective (epithet)
Rootस्यूम-रश्मन् (समास; ‘स्यूम’ + ‘रश्मन्’ ‘रेखा/लगाम/किरण’) — इन्द्रस्य विशेषण
आवृजूणसिyou cleanse/purify (it) / you wipe clean
आवृजूणसि:
कर्तृ (त्वम्) — मुख्य क्रिया
TypeVerb
Rootआ + √वृज्/वृञ्ज् (वृजति/वृञ्जति) ‘शुद्धौ/मार्जने/अपहरणे’ (वैदिक: ‘आ-वृजूण’ = ‘आ-मार्जयसि/आ-शोधयसि’)