HomeRig VedaMandala 8Sukta 51Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 8.51

Rishi: Kanva tradition (Kāṇva); specific rishi for 8.51 uncertain in this excerpt
Devata: Indra (addressed as ruśama; receiver of rayi as offering/flow)
Chandas: Jagatī/Tr̥ṣṭubh probable; requires scan

यस्यायं विश्व आर्यो दासः शेवधिपा अरिः । तिरश्चिदर्ये रुशमे परीरवि तुभ्येत्सो अज्यते रयिः ॥

यस्या॒यं विश्व॒ आर्यो॒ दास॑: शेवधि॒पा अ॒रिः । ति॒रश्चि॑द॒र्ये रुश॑मे॒ परी॑रवि॒ तुभ्येत्सो अ॑ज्यते र॒यिः ॥

yásyāyaṃ víśva ā́ryo dā́saḥ śevadhipā́ aríḥ | tiráś cid aryé rúśame párīravi túbhyet só ajyate rayíḥ ||

He whose treasure-guarding enemy this entire Arya and Dasa becomes— even across the divide, for the Arya, O shining one, the stream of abundance is poured to thee alone.

यस्य॑ । अ॒यम् । विश्वः॑ । आर्यः॑ । दासः॑ । शे॒व॒धि॒ऽपाः । अ॒रिः । ति॒रः । चि॒त् । अ॒र्ये । रुश॑मे । पवी॑रवि । तुभ्य॑ । इत् । सः । अ॒ज्य॒ते॒ । र॒यिः ॥यस्य । अयम् । विश्वः । आर्यः । दासः । शेवधिपाः । अरिः । तिरः । चित् । अर्ये । रुशमे । पवीरवि । तुभ्य । इत् । सः । अज्यते । रयिः ॥yasya | ayam | viśvaḥ | āryaḥ | dāsaḥ | śevadhi-pāḥ | ariḥ | tiraḥ | cit | arye | ruśame | pavīravi | tubhya | it | saḥ | ajyate | rayiḥ

यस्यof whom/whose
यस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
अयम्this (man/person)
अयम्:
कर्तृ (with implied copula)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वःall, entire
विश्वः:
विशेषण (of आर्यः)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
आर्यःthe Aryan (noble one)
आर्यः:
कर्तृ (with implied copula)
TypeNoun
Rootआर्य (प्रातिपदिक)
दासःthe Dāsa (hostile/servile one)
दासः:
कर्तृ (with implied copula; predicative)
TypeNoun
Rootदास (प्रातिपदिक)
शेवधिपाःtreasure-guardians
शेवधिपाः:
कर्तृ (predicative/appositional)
TypeNoun
Rootशेवधि-प (समास: शेवधि ‘treasure’ + पा ‘protector’, from √पा ‘to protect/drink’)
अरिःenemy
अरिः:
कर्तृ (predicative)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)
तिरःacross, beyond
तिरः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतिरस् (अव्यय/उपसर्गीय)
चित्even
चित्:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
अर्येto the Arya
अर्ये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअर्य (प्रातिपदिक)
रुशम्the shining one / the bright (one)
रुशम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootरुश (प्रातिपदिक; ‘bright/white’)
परीःabundance, plenty
परीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपरी (प्रातिपदिक; Vedic form, ‘abundance/fulness’)
अविmanifestly, openly (Vedic particle)
अवि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअवि (अव्यय; Vedic)
तुभ्येत्to you indeed
तुभ्येत्:
सम्प्रदान (to you) + निपात
TypePronoun + particle
Rootत्वम् (सर्वनाम) + इत् (निपात)
सःhe/that (one)
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अज्यतेis anointed / is bestowed (as if anointed)
अज्यते:
क्रिया
TypeVerb
Root√अञ्ज् (अज्) ‘to anoint, smear’ (आत्मनेपद)
रयिःwealth, bounty
रयिः:
कर्तृ (subject of अज्यते)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)