Mantra 34
Sukta 8.5
Rishi: Same RV 8.5 cycle seer.
Devata: Aśvinau.
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī-family (needs metrical audit).
Samhita Patha (Devanagari)
रथं वामनुगायसं य इषा वर्तते सह । न चक्रमभि बाधते ॥
Samhita Patha (IAST)
रथं॑ वा॒मनु॑गायसं॒ य इ॒षा वर्त॑ते स॒ह । न च॒क्रम॒भि बा॑धते ॥
Transliteration
ráthaṃ vām anugāyásaṃ yá íṣā vártate sáha | ná cakrám abhí bādhate ||
Translation
Your chariot moves in harmony with the chant; it turns with the nourishing impulsion as its companion, and it does not jar against the wheel—so may our movement be without inner obstruction, aligned to the right rhythm.
Padapatha (Word Analysis)
रथ॑म् । वा॒म् । अनु॑ऽगायसम् । य । इ॒षा । वर्त॑ते । स॒ह । न । च॒क्रम् । अ॒भि । बा॒ध॒ते॒ ॥रथम् । वाम् । अनुगायसम् । य । इषा । वर्तते । सह । न । चक्रम् । अभि । बाधते ॥ratham | vām | anu-gāyasam | ya | iṣā | vartate | saha | na | cakram | abhi | bādhate
Word by Word
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक) < √रम्/रथ् (व्युत्पत्तिः अनिश्चित) पारम्परिक-नाम
वाor / indeed
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात) अव्यय
अमनुगायसम्not-following-the-song / not to be sung after (i.e., unmatched, not imitable)
अमनुगायसम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअमनुगायस (प्रातिपदिक) = अ- + मनु- + गायस
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इषाwith nourishment / with impulse (iṣā)
इषा:
करण
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक) ‘refreshment, impulse, nourishment’
वर्ततेmoves / proceeds / turns
वर्तते:
—
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तते) आत्मनेपद
सहtogether with
सह:
—
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय/उपसर्गसदृश) ‘with’
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-निपात)
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) < √चक्र/√कृ (नाम) ‘wheel’
अभिtowards / against
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
बाधतेpresses, oppresses, hinders
बाधते:
—
TypeVerb
Root√बाध् (बाधते) आत्मनेपद