Mantra 2
Sukta 8.5
Rishi: Kaṇva lineage
Devata: Aśvins (with Uṣas as associated power)
Chandas: Gāyatrī (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
नृवद्दस्रा मनोयुजा रथेन पृथुपाजसा । सचेथे अश्विनोषसम् ॥
Samhita Patha (IAST)
नृ॒वद्द॑स्रा मनो॒युजा॒ रथे॑न पृथु॒पाज॑सा । सचे॑थे अश्विनो॒षस॑म् ॥
Transliteration
nṛvád dasrā manoyújā ráthena pṛthupā́jasā | sácethe aśvinóṣásam ||
Translation
O wonder-working Aśvins, yoked by the mind, with your wide-radiant chariot you accompany the Dawn, moving with the human-facing power.
Padapatha (Word Analysis)
नृ॒ऽवत् । द॒स्रा॒ । म॒नः॒ऽयुजा॑ । रथे॑न । पृ॒थु॒ऽपाज॑सा । सचे॑थे॒ इति॑ । अ॒श्वि॒ना॒ । उ॒षस॑म् ॥नृवत् । दस्रा । मनःयुजा । रथेन । पृथुपाजसा । सचेथे इति । अश्विना । उषसम् ॥nṛ-vat | dasrā | manaḥ-yujā | rathena | pṛthu-pājasā | sacetheiti | aśvinā | uṣasam
Word by Word
नृवत्manly, in a manly way
नृवत्:
विशेषण (सम्बोधनस्य/कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootनृ (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित) → नृवत्
दस्राO wondrous/skillful ones (Aśvins)
दस्रा:
सम्बोधन
TypeNoun/Adjective
Rootदस्र (प्रातिपदिक; अश्विनोः विशेषणम्) → दस्र
मनोजुजाO mind-yoked (swift as thought)
मनोजुजा:
सम्बोधन-विशेषण
TypeAdjective
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + युज् (धातु ‘युज्’/प्रातिपदिक ‘युज्/युज्-’) → मनो-युज् (बहुव्रीहि/तत्पुरुष) → मनोयुज्; तस्य सम्बोधन-द्विवचनम्
रथेनwith a chariot
रथेन:
करण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
पृथुपाजसाwith broad/abundant might
पृथुपाजसा:
करण-विशेषण
TypeAdjective
Rootपृथु (प्रातिपदिक) + पाजस् (प्रातिपदिक ‘strength/might’) → पृथु-पाजस् (बहुव्रीहि) → पृथुपाजस्; तस्य तृतीया-एकवचनम्
सचेथेyou two accompany / are joined with
सचेथे:
क्रिया (कर्तृ: अश्विनौ)
TypeVerb
Rootसच् (धातु; ‘to accompany, be associated’)
अश्विनोO Aśvins
अश्विनो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक; देवता-नाम)
उषसम्Uṣas (Dawn)
उषसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक; ‘dawn’)